Błogosławiony bogacz. Dlaczego Bóg chce, żebyś był wolny i bogaty.

Nagrania na płycie są w formacie Mp3, razem 6,5 godziny poruszających konferencji.

o. Fabian Błaszkiewicz

Ten cykl konferencji o. Fabiana Błaszkiewicza SJ otworzy Cię na nową jakość modlitwy i życia wiarą. Już po paru minutach słuchania możesz się z przyjemnością zdziwić, że Słowo Boże wspiera wszystkie Twoje najskrytsze pragnienia, że krzyż to nie żaden synonim nieszczęścia, ale Drzewo Życia, źródło Twojego zdrowia i siły, że zasada „nie można służyć Bogu i mamonie” nie oznacza, iż masz się wystrzegać jakiegokolwiek kontaktu z pieniędzmi, lecz przeciwnie: jako wierny sługa Boga możesz panować nad dowolnymi zasobami i bogactwami.
Co więcej, w miarę zapoznawania się z tym wyjątkowym nauczaniem, odkryjesz jeszcze bardziej ekscytujące informacje, włącznie z konkretnymi, sprawdzonymi przez tysiąclecia i wciąż aktualnymi dzisiaj zasadami zarządzania majątkiem oraz pomnażania wszelkich dóbr na większą chwałę Bożą.
Czy masz świadomość tych spisanych w Biblii praw, dzięki którym możesz wieść wspaniałe życie, osiągnąć finansową wolność oraz zapewnić spokojną przyszłość swojej rodzinie?
Czy jesteś pewien, że stać Cię na to, by się z nimi nie zapoznać?

Płyta do nabycia w Wydawnictwie WAM

Relacja z rekolekcji, które wygłosił o. Fabian.

Gazeta Krakowska: Sądecki jezuita naucza bogatych biznesmenów

Fragment konferencji wstępnej – komentarz do przypowieści o bogaczu i Łazarzu (9’47″).

Płyta mp3

Chrześcijanie mają pełne prawo zdobywać majątek, a Kościół zawsze wspierał wolną przedsiębiorczość – te prawdy podczas rekolekcji wielkopostnych w Gródku (11-13 marca 2011) przypomniał i solidnie uzasadnił charyzmatyczny mówca o. Fabian Błaszkiewicz SJ. W rekolekcjach udział wzięło 135 osób.

o. Fabian Błaszkiewicz SJ

Rekolekcje poprowadził o. Fabian – pisarz, rekolekcjonista. Ekspert w dziedzinie rozwoju osobistego, motywacji i osiągania sukcesów. Duszpasterz młodzieży, artystów i biznesmenów. Założyciel wspólnoty Magis w Nowym Sączu. Muzyk, performer.

W porywających konferencjach (trwały do 2 godzin!) uzasadnił, czym różni się bogacz błogosławiony od bogacza przeklętego. Problem nie leży w posiadaniu majątku, lecz jego używaniu. Ukazywał fascynujące prawdy dotyczące biznesu, które można odczytać z Pisma Świętego. Zdobywanie majątku i właściwe używanie pieniędzy przybliża do Boga i jest praktycznym wyrazem miłości.

Płyta do nabycia w Wydawnictwie WAM

Fragment konferencji wstępnej – komentarz do przypowieści o bogaczu i Łazarzu (9’47″).

Galeria zdjęć

Wielokrotnie odwiedzał Matkę Teresę w Indiach. To ona przekonała go, iż nie trzeba wszystkiego rozdawać, aby żyć ewangelicznie i nie trzeba czuć się winnym z powodu uprzywilejowania, jakie daje majątek czy wykształcenie. Natomiast należy uświadomić sobie, że wszystko zostało nam powierzone przez Boga i zdamy rachunek z tego, jakimi byliśmy zarządcami. Człowiek ma zatem żyć w postawie wdzięczności i mieć świadomość obdarowania. Matka Teresa, podczas odwiedzin w fabryce Ouimeta, zwróciła też uwagę na jego odpowiedzialność za pracujących w firmie ludzi. Zachęciła na przykład do zorganizowania pokojów modlitwy, gdzie każdy z pracowników może się wyciszyć. Ukierunkowała jego myślenie na ludzi, aby wszystko w firmie służyło ich duchowemu i ludzkiemu wzrostowi. Dzięki jej inspiracji stopniowo dojrzewała w firmie nowatorska metoda zarządzania, która przybrała postać Zintegrowanego Systemu Instrumentów Zarządzania, uwzględniającego wartości humanistyczne, duchowe i mieszane.

Warto sięgnąć po tę książkę, by poznać prawdziwą historię przedsiębiorcy, jego zmagań o kształt własnego życia i otwarcie się na bliźnich.

J.-Robert Ouimet
„Wszystko zostało Wam powierzone…”
Rozmowy z Yves Semen
Wydawnictwo AA, Kraków 2010, s. 189

Po raz drugi na łamach „Talentu” pochylamy się nad Biblią – Księgą Życia, by zaczerpnąć wskazówki na temat tego, jak być bogatym przed Bogiem. Tym razem przewodnikiem na tej drodze staje się Paweł Apostoł, człowiek, który pod wpływem spotkania z Chrystusem całkowicie odmienił swoje życie, zmienił hierarchię wyznawanych wartości i przyciągnął do Niego wielką liczbę naśladowców.

W cytowanym króciutkim fragmencie listu, jaki św. Paweł skierował do swojego ucznia Tymoteusza, znajduje się wielkie nagromadzenie treści. Najogólniej mówiąc, Paweł pisze o właściwym używaniu bogactw przez ludzi zamożnych, dysponujących wieloma możliwościami, ale też narażonymi na liczne błędy. Mogą na przykład wywyższać się nad innych, co stoi w ewidentnej sprzeczności z chrześcijańskim ideałem braterstwa i zakład przypisywanie sobie wysokiej pozycji w oparciu o fałszywe przesłanki. Paweł Apostoł prosi swojego ucznia, by przestrzegał bogatych przed budowaniem swojej przyszłości na fałszywej podstawie zaufania do posiadanych dóbr.

Każdy człowiek, również ten bogaty, ma ufać tylko Bogu, który jest gwarantem jego przyszłości w wymiarze doczesnym i wiecznym. Dlatego św. Paweł zachęca do życia spokojnego i cichego, pobożnego i pełnego godności, które to postawy odzwierciedlają postawę zawierzenia Bogu (por. 1Tm 2,2). Nie znał jeszcze znaczenia bardzo rzadkiego, ale jakże pięknego, francuskiego imienia Dieumegarde (Bóg mnie strzeże). Może tak właśnie określiłby każdego chrześcijanina, bo w postawie zawierzenia widział ideał chrześcijańskiego życia. Bóg nas strzeże i obficie udziela wszystkiego do używania.

Co zatem robić z posiadanym majątkiem? To pytanie nękało wielu, m.in. kanadyjskiego milionera J. Roberta Ouimeta, który był gotów rozdać swój majątek. Zapytał o to w Kalkucie Matkę Teresę. Zaskoczyła go reakcja rozmówczyni, która niczego nie kazała rozdawać, ale właściwie wykorzystywać. Zapytała go o życiową hierarchię wartości. Szło jej o to, by na pierwszym miejscu w życiu stanął Bóg, potem żona, na trzecim dzieci, a wreszcie pracownicy w firmie, którą miał odziedziczyć.

Warunkiem wstępnym zbudowania takiej hierarchii wartości jest pokorne uświadomienie sobie, że zostaliśmy obdarowani przez Boga i ludzi. Świadomość otrzymanego daru ustawia nas w innej optyce wobec otaczających nas osób i dóbr. Pozwala zrozumieć, że jesteśmy zarządcami, a nie posiadaczami. Chroni przed uleganiem chciwości i umożliwia wykorzystanie bogactwa jako podstawy do służby bliźnim i zgromadzenia nieprzemijalnych bogactw przed Bogiem. Wtedy, zgodnie ze słowami św. Pawła, możemy odkładać do skarbca dla siebie samych dobrą podstawę na przyszłość, aby osiągnąć prawdziwe życie. Czy jednak naprawdę bogacę się w dobre czyny?

Każda epoka ma swoje zagrożenia duchowe, którym powinien sprostać chrześcijanin. Inaczej musieli zachowywać się wyznawcy Chrystusa w czasach prześladowań, a czego innego oczekuje od nich Boski Mistrz w czasach pokoju i dobrobytu.

ks. Grzegorz Piątek SCJ

Przypowieść o zamożnym człowieku, któremu obrodziło pole i który snuł plany na spokojną i dostatnią przyszłość, jest szczególnie aktualna dzisiaj. Żyjemy w niezwykłym okresie historii. Nigdy dotąd tak duża liczba ludzi nie cieszyła się tak wielkim dostatkiem, żyjąc w pokoju i mając możliwość realizacji własnych planów. Ciesząc się życiem, jego urokami i możliwościami, jakie daje, można wszakże zapomnieć o Bogu i żyć tak, jakby On nie istniał. A taka postawa praktycznego nieliczenia się z Bogiem oznacza w rozumieniu biblijnym głupotę. Dlatego Pan Jezus nazywa bohatera swojej przypowieści głupcem. Uległ on zaślepieniu przez bogactwo, uwierzył, że jest absolutnym panem swojego losu, może planować przyszłość i nie szukać woli Bożej. Przypowieść stawia słuchacza wobec podstawowego zagadnienia, jakim jest wykorzystanie własnego życia. Czemu i komu ono służy? Czy korzysta się z niego tylko dla własnych celów, czy przeciwnie, widzi się w nim dar, który pomnaża się, gdy jest rozdawany?

Chrześcijański przedsiębiorca powinien stawiać sobie pytania o sens własnych dokonań i źródło motywacji. Podejmując twórcze decyzje, wykorzystując talenty, tworząc piękne i dobre dzieła ma szansę być bogatym przed Bogiem, stworzyć najbardziej dochodową inwestycję w swoim życiu.

ks. Grzegorz Piątek SCJ

Nie jest bogaty ten, kto dużo ma, lecz ten, kto dużo daje…

Erich Fromm

Należy dawać to, co jakoś kosztuje, wymaga poświęcenia, pozbawia czegoś, co się lubi – aby dar miał wartość przed Bogiem.

Matka Teresa z Kalkuty

W ostatnią sobotę lutego kilku członków naszego Duszpasterstwa wzięło udział w ciekawym spotkaniu z kanadyjskim przedsiębiorcą dr. J. Robertem Ouimetem. Mieli oni okazję usłyszeć i spotkać człowieka, który zamiast – jak planował – rozdać posiadane dobra, zaczął je pomnażać dla dobra innych. Stało się tak po jego rozmowie z Matką Teresą z Kalkuty, która całkowicie odmieniła jego sposób patrzenia na życie i wpłynęła na podejmowane decyzje.

Gość z Kanady przedstawił temat „Etyka w biznesie – czy to możliwe?” Podzielił się swoimi przemyśleniami dotyczącymi prowadzenia przedsiębiorstwa i odpowiedzialności za pracujących w nim ludzi. Świadomy istnienia napięcia pomiędzy czynnikami ekonomicznymi w firmie, a potrzebami zatrudnionych tam ludzi, zaczął opracowywać i wprowadzać zintegrowany system czynności zarządzania. System ten promuje z jednej strony godność osoby ludzkiej, a z drugiej skuteczność, konkurencyjność i zysk. Kładzie wielki nacisk na duchowość, która wpływa na dobre relacje międzyludzkie, co w efekcie daje lepsze wyniki ekonomiczne.

R. Ouimet pokazał również drogę swojej osobistej przemiany jako męża, ojca i przedsiębiorcy. Podkreślił, że od momentu spotkania z Matką Teresą z Kalkuty próbuje być wierny hierarchii Bożej miłości, a więc najpierw dbać o swoją żonę, potem o dzieci, a wreszcie o każdą osobę pracującą w jego zakładach. Stał się człowiekiem modlitwy i Eucharystii, które pozwalają mu wytrwać i stawać się lepszym niż to było w przeszłości. Zrozumiał, że chociaż został wyjątkowo obdarowany przez Boga, to jest tylko zarządcą powierzonych mu dóbr i talentów.

Na sobotnie spotkanie przybyło kilkadziesiąt osób, wśród których był Metropolita Krakowski kard. Stanisław Dziwisz. Zostało ono zorganizowane w Krakowie w karmelitańskim Centrum Kultury Duchowej „Communio Crucis” im. św. Edyty Stein przez Stowarzyszenie Rodzin Katolickich w Archidiecezji Krakowskiej oraz Centrum „Communio Crucis”. Wiele osób nabyło autobiografię Ouimeta pt. Wszystko zostało wam powierzone.

Uczestników spotkania w temat wprowadził o. dr hab. Witold Kawecki CssR z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego z Warszawy. Podkreślił on dynamikę przemian zachodzących w polskim społeczeństwie w ostatnich 20. latach. Główne nurty tych przemian to globalizacja, integracja europejska, przyspieszona zmiana pokoleniowa oraz sekularyzacja. Kościół jest w trudnej sytuacji, ponieważ powinien o krok wyprzedzać te przemiany, a nie leczyć skutki. Nie jest słyszalny głos Kościoła na płaszczyźnie ekonomicznej: ekonomiści go ignorują, a zazwyczaj po prostu nie słyszą.

W kolejnej prelekcji prof. dr hab. Anna Barcik przedstawiła potrzebę etyki w życiu gospodarczym. Istnieje nadzieja, że nowa ekonomia będzie w synergii z etyką biznesu. Okazało się, że siły rynkowe to za mało, by zapewnić ład ekonomiczny. Dla przyszłości ekonomii nie jest perspektywa albo-albo (ekonomia czy etyka), lecz zrównoważony rozwój. Rozwój opiera się na rozwoju materialnym, budowanym na fundamencie etyki, ponieważ taka jest natura człowieka.

Kolejni wykładowcy sercanie ks. dr hab. Władysław Majkowski oraz ks. Grzegorz Piątek ukazali aktualność charyzmatu społecznego o. Leona Dehona, wyzwania stojące dzisiaj przed sercanami i sposoby ich realizacji przez duszpasterstwo przedsiębiorców.

Ważnym punktem było świadectwo Andrzeja Miłkowskiego. Ukazał on „ekonomię komunii, która polega na dzieleniu się zyskami firmy, proponowaną przez Ruch Focolare. Chodzi o uwolnienie się od poczucia własności i uświadomienia sobie, że firma ma większego „Szefa”. Ta postawa wymaga ciągłego umacniania, ponieważ ma wymiar duchowy. Pan Andrzej przedstawił, jak to jest w jego życiu oraz jakie są tego skutki.

W części popołudniowej organizatorzy zaproponowali szereg dyskusji w małych grupach: o łapówkach na ambonie i w katechezie, przedsiębiorca w Kościele – dostrzec bogactwo człowieka, animacja społeczna, społeczna odpowiedzialność – obowiązek każdego chrześcijanina. Dzięki tym dyskusjom możliwe było dzielenie się – nieraz burzliwe – między duchownymi a przedsiębiorcami. Podsumowaniem była dyskusja panelowa z udziałem prelegentów.

Ostatnim akcentem był film wyprodukowany przez Fundację „Iskara” pani Małgorzaty Felickiej: „Żeby przed nazwiskiem było człowiek”. Ukazuje on bogactwo życia i osobowości kobiety-przedsiębiorcy ze Śląska Małgorzaty Matei.

Centralnym punktem spotkania była Eucharystia. W homilii ks. Tadeusz Michałek zwrócił uwagę na mocne fundamenty, na jakich trzeba budować doczesną działalność. Trudno jest być dobrym przedsiębiorcą, jeśli nie dba się o głęboką relację z Chrystusem.

Z prof. Adamem Glapińskim – doradcą ekonomicznym Prezydenta RP, wykładowcą Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie – rozmawia Wiesława Lewandowska

Wiesława Lewandowska: – Benedykt XVI, jakby na przekór współczesnemu światu, tytułuje swą encyklikę „Caritas in veritate” – Miłość w prawdzie. Jak Pan, jako ekonomista, odbiera te słowa dziś, w dobie globalnego kryzysu?

Prof. Adam Glapiński: – Uważam, że ta encyklika została napisana nie na przekór, ale dla prawdziwego dobra współczesnego świata! Papież nam przypomina, że to prawda jest dziś dobrem absolutnie niezbędnym i podstawowym, także w ekonomii. A miłość to podstawowe przesłanie nauki społecznej Kościoła, czyli – ludzki wymiar ekonomii! Po to się gospodaruje, żeby polepszać życie człowieka, rodziny, narodu, ludzkości. To jest ciągle jedyny cel ekonomiczny, a nie tylko – jak się sądzi – bezwarunkowy zysk.

– I właśnie ten prawdziwy cel ekonomii ludzie jednak chyba zagubili!

profesor dr hab. Anna Barcik

Górnośląska Wyższa Szkoła Handlowa w Katowicach

Wprowadzenie

Pojęcie liberalizm jest współcześnie znanym słowem, ale nie zawsze dobrze rozumianym, gdyż jest nie jednoznaczne w podejściu filozoficznym i wielce skomplikowane w praktycznym ujęciu biznesu. Liberalizm pochodzi od łacińskiego terminu liberalis, określający system poglądów ekonomicznych, społecznych i politycznych.¹ Natomiast słownik języka polskiego określa liberalizm jako kierunek, opowiadający się za ograniczeniem roli państwa w gospodarczej i politycznej działalności jednostki.² Pojawił się jako nowy system w sferze politycznej i ekonomicznej, wylansowany przez modernistów. W sferze politycznej wykreował nową rzeczywistość pod nazwą kapitalizmu, zaś w sferze ekonomicznej głosił lesseferyzm, czyli wolność gospodarczą.³ Zbudowany jest na podstawach kilku filozofii, takich jak : utylitaryzm, użyteczność, racjonalizm i pozytywizm, opierających się na kulcie rozumu i nauki.

Liberalizm obejmuje prawa człowieka, indywidualizm, tolerancję i relatywizm. Wyeksponowane indywidualizm i wolność prowadzą do prostej zasady, że wolno każdemu czynić, co mu się podoba. W zakresie działania przesiąkniętego indywidualizmem każda forma działania ma na celu ochronę autonomii osób, w ramach których jednostki mają swobodę wyboru w kwestiach religijnych, moralnych i życiowych, które uznaje się za kontrowersyjne poglądy i sprowadza się je do sfery prywatnej.

Relacje między Liberalizmem ekonomicznym a Etyką biznesu w zarządzaniu rozwojem gospodarczym

Klasyczny liberalizm jako doktryna ekonomiczna opiera się na konkurencyjnym rynku, lansowanym przez A. Smitha. Gospodarka prowadzona jak gdyby „niewidzialną ręką” harmonizuje popyt z podażą. Ta szkoła potocznie nazywana liberalizmem gospodarczym a obecnie neoliberalizmem stała się formą rynkowego fundamentalizmu. Rynek traktowany jest jako praktycznie wolny i nadrzędny wobec państwa.⁴ Zwolennicy współczesnego rynku: M. Friedman, F. Hayek uznają, że interwencja w ekonomię jest zagrożeniem dla wolności gospodarczej, jak też osobistej.⁵ W świetle wypowiedzi tych teoretyków liberalizmu, rynek zmierza do równowagi gospodarczej, są więc produktywne i skuteczne, prowadzi do osiągnięcia najwyższych korzyści i staje się naturalną motywacją do pracy. Rynek przyczynia się do innowacji, przedsiębiorczości i zmian zarówno na poziomie mikroekonomicznym, czyli przedsiębiorstwa, jak też na poziomie makroekonomicznym.

Zdaniem zwolenników neoliberalizmu konkurencyjny rynek determinuje uczciwość i sprawiedliwość ekonomiczną, gdyż pozwala osiągnąć sukces-zysk ludziom przedsiębiorczym.⁶

Historia gospodarcza pokazała, że teoria wolnego rynku rodzi zróżnicowania w posiadaniu, dochodach, prowadząc do zubożenia i nędzy większości grup społecznych, nie posiadających własności lub kapitału, co uwidoczniło się ostro w czasach kryzysów gospodarczych, także obecnego kryzysu. Recesje gospodarcze prowadzą do bezrobocia, bankructwa przedsiębiorstw i załamania się wolnego rynku. Zatem wolność ekonomiczna może prowadzić do wyzysku, gdyż liberalizm w mechanizmach samoregulującej się gospodarki ukształtował egoistycznego homo oeconomicus, dbającego o własne interesy. Etyka biznesu zepchnięta do sfery prywatnej nie ma żadnego wpływu na procesy gospodarcze, a zasady moralne traktowane są jako hamulec swobody działania. Jan Paweł II określił ten kierunek ekonomizmem, gdyż kult scjenetyzmu powoduje redukcje życia gospodarczego do „czystych faktów”, do postrzegania ilościowego i odrzucenia tego, co ludzkie na margines. Etyka potraktowana została jako czysta kalkulacja, gdyż ekonomia bez wartości i zasad moralnych, oceniana jest w „kategoriach pragmatycznych: efektywności, produktywności, wydajności, zysku i sukcesu.”⁷ Liberalizm funkcjonujący zrywa więzi tak istotne dla współpracy i partnerstwa. Liberalizm, uznający zasadę wolności za najistotniejszą formułę ideologiczną, odrzuca wyrównywanie nierówności położenia społecznego. Uznanie zróżnicowania statusu materialnego i dążenie do dobrobytu, w sposób indywidualny, jak to sam definiuje, prowadzi do egoizmu, do braku współdziałania i wspólnego wysiłku. Z drugiej strony różnice położenia społecznego są źródłem roszczeń moralnych i powodują rosnące koszty sprawiedliwości dystrybucyjnej. Jej realizacja prowadzi do ucisku, do państwowego interwencjonalizmu, sprzeczne wobec wolności i indywidualizmu. W dotychczasowych rozważaniach zaznaczyły się dwie strony idei liberalizmu. Jedna to popadanie w czystą ekonomiczną arytmetykę, która zwiększa siły biznesu, ale coraz bardziej redukuje cele etyczne podmiotowości wspólnot pracowniczych.

Druga sprzeciwia się krańcowemu indywidualizmowi (skrajny liberalizm), gdyż u jego podstaw znajduje się współczesny kryzys etyczny.⁸ MacIntyre krytykuje umowę społeczną, opartą na zbiorze jednostek, czyli na skrajnym indywidualizmie, co w konsekwencji przyniosło pomieszanie pojęć, powodując stan chaosu moralnego. I dalej autor wywodzi, że nie można mówić o sprawiedliwości społecznej, gdy odrzuca się teorie dobra wspólnego, sprowadzając je do relatywistycznego dobra jednostkowego, autonomii człowieka i jego dobra prywatnego. Zdaniem autora sam człowiek nie jest zdolny do poszukiwania dobra w odosobnieniu – potrzebuje wspólnoty w dążeniu do rozwoju do doskonałości i kreowania własnego dobra. Wspólnota może ukształtować osobę cnotliwą i obywatelską, wnoszącą wkład w dobro wspólne jako całości. MacIntyre w swym dziele radzi organizować wspólnoty, oparte o zasady i wartości etyczne, co sprzeciwia się nowoczesnemu liberalizmowi, który traktuje etykę biznesu jako pojęcie abstrakcyjne i irracjonalne bez uwzględnienia nawet prawa naturalnego, co nie pozwala ludziom rozwinąć się w pełni. ⁹

Dzisiejszy biznes opierając się na indywidualizmie konkurencyjnego rynku bez zasad etycznych, jest zsekularyzowany, narzucający motywacje tylko ekonomiczne. Ten liberalny indywidualizm prowadzi do konsumpcyjności – wyzwala antywartości – chciwość, dążenie do posiadania, szybkiego pozyskiwania fortuny kosztem dobra wspólnego. Narasta więc poczucie niesprawiedliwości w dzisiejszych społeczeństwach liberalnych, bowiem abstrakcyjności sprawiedliwości społecznej przeciwstawia się konkretności ekonomii. Teoria o neutralnej ekonomii lansuje biznes nie tylko niezależny od państwa, ale też bez ingerencji zasad moralnych.¹⁰ Kościół Katolicki w swym nauczaniu społecznym uznaje rozwój gospodarczy za obowiązek moralny. Biznes bez wartości etycznych, bez cnót moralnych A. Dylus nazywa gospodarką bezbożną. Jej przejawem, zdaniem autorki są: interes własny, ocenianie życia gospodarczego w kategoriach pragmatycznych, robienie pieniędzy, maksymalizacja zysku nawet drogą nieuczciwą, korupcja, zakłamanie i  oszukiwanie – jednym słowem drogą naruszania norm moralnych a „także przykazań Dekalogu”.¹¹ W tej bezbożnej gospodarce „wszystkie chwyty są dozwolone”, aby zdobyć ten pierwszy milion. Dlatego też pracownicy traktowani są przez przedsiębiorców towarowo, użytecznie, są manipulowani, wykorzystywani jako tania siła robocza na dzisiejszym rynku pracy. Coraz większa przepaść powstaje między najbogatszymi i najbiedniejszymi. W świetle etyki biznesu dzieje się tak dlatego że za postępem naukowym, technologicznym i ekonomicznym nie nadąża rozwój moralny, a obecnie przepaść między nimi stale się powiększa. Postęp materialny części ludzi biznesu odbywa się kosztem rozmaitych nadużyć – drogą na skróty do zdobywania mamony. Zaś sytuacja społeczna zwykłego obywatela staje się coraz dalsza od obiektywnych wymagań porządku etycznego – daleka od sprawiedliwości społecznej. U podstaw liberalnej cywilizacji materialnej istnieje wadliwy mechanizm, który nie pozwala oderwać się systemom ekonomicznym od radykalnej niesprawiedliwości.¹²

Jeden z najwybitniejszych etyków XX wieku Hans Janas widział rosnący rozziew między ogromnymi zdobyczami technicznymi, które pozwoliły przekroczyć dystanse przestrzenne i czasowe, a „wątłością orientacji moralnej”.¹³

Współczesny neoliberalizm zmierza do regulacji życia społecznego poprzez manipulacje rynkowe, co prowadzi do deregulacji gospodarki i borykania się ludzi na własną rękę.

Francuski filozof J. Attali uważa, że skrajny liberalizm nie troszczy się o poprawę bytu, o zmianę sytuacji i w rezultacie nierówności i ubóstwo są ubocznymi sprawami.¹⁴

Takiej „bezbożnej gospodarce” A. Dylus przeciwstawia „gospodarkę pobożną (wyznaniową)”. W wizji A. Dylus gospodarka pobożna to taka, która wdraża zasady religijne, prawdy wiary do „praktyki życia gospodarczego”. Ekonomia gospodarcza jest włączona w ekonomię zbawienia. Autorka zdaje sobie sprawę, że „radykalnych wymogów ewangelicznych nie da się przełożyć na powszechne formy etyki społecznej”. Radzi więc, aby przedsięwzięcia gospodarcze firmowane były przez „jakąś instytucję kościelną lub stowarzyszenie religijne” na wzór „banków pobożnych”, zakładanych w średniowieczu dla obrony przed lichwą.

Zwraca także uwagę, aby przedsięwzięcia organizowane z inicjatywy religijnej były rzeczywiście wiarygodne, kompetentnie prowadzone, budzące zaufanie.¹⁵

Tymczasem liberalizm dąży do uporządkowania instytucji ekonomicznych według nowego porządku, w którym przedsiębiorczość i rozwój będą niezależne nie tylko od państwa, ale przede wszystkim nie podlegające wartościom etycznym. Jan Paweł II optując za ustrojem demokratycznym państw, domagał się korekty demokracji liberalnej. Zwracał uwagę w licznych encyklikach na naturalne podstawy gospodarki, jak: własność prywatną, wolny rynek, wolną ludzką inicjatywę, jako sprawdzone czynniki i gwarancje autentycznej demokracji i praw ludzkich (CA. 43).

Demokratyczny kapitalizm nie może rozwijać się bez kultury etycznej, która oddziaływuje pozytywnie na funkcjonowanie systemu gospodarczego. Jej aspektami są prawo do inicjatywy gospodarczej, które wypływa z twórczej podmiotowości pracownika, prawo do przedsiębiorczości, które Jan Paweł II definiuje jako akt odkrycia, rozpoznania i tworzenia. Kapitał ludzki staje się więc główną podstawą i przyczyną bogactwa narodów. To człowiek jest zdolny do organizowania wspólnot pracy, których zadaniem jest dokonywanie przekształceń otoczenia i świata.¹⁶

Proces ten wymaga zaangażowania, rzetelności, pracowitości i roztropności w podejmowaniu uzasadnionego ryzyka oraz męstwa w stosunkach międzyosobowych. Wszystkie te cnoty winny rozwijać się w solidarnej organizacji. Kościół katolicki uznaje rolę zysku jako wskaźnika dobrego funkcjonowania przedsiębiorstwa tak, aby odpowiadające im potrzeby ludzkie zostały zaspokojone, ale zysk nie jest jedynym regulatorem w świecie biznesu. Są nimi czynniki ludzkie i moralne. Jan Paweł II mówi o przedsiębiorstwie jako wspólnocie ludzi, którzy tworzą społeczność a nie zbiór jednostek. Odróżnia kapitalizm demokratyczny od liberalnego, który nie jest przez Kościół aprobowany. Nie pochwala trzech sytuacji w liberalnym kapitaliźmie:

• dominacji rzeczy nad ludźmi,

• kapitalizmu bezlitosnego, którego jedynym celem jest wzrost gospodarczy,

• wykorzystywania przez właścicieli pracowników dla własnych korzyści.

Granice wolności liberalnej Ojciec Święty dostrzega w wolności pracy, uczestnictwie i przedsiębiorczości. Ten minimalny zakres wyklucza modelową wersję lesseferyzmu gospodarczego. Remedium na liberalizm jest sprawiedliwość społeczna, pomocniczość, odpowiedzialność, kwalifikacje pracowników i zaangażowanie. Ograniczenie liberalizmu widzi także w rynku konkurencyjnym. Sprowadza je do kilku twierdzeń:

• rynek nie może sprostać wszystkim potrzebom ludzkim,

• niektórych dóbr nie wolno sprzedawać i kupować,

• nie wszystkie podmioty gospodarcze mają możliwość wejścia na rynek, co jest nieetyczne.

Ojciec Święty w trosce o prawo do podmiotowości gospodarczej wysuwa kilka zasad moralnych:

• służyć wspólnemu dobru,

• szanować pracowników ze  względu na ich godność,

• chronić środowisko naturalne.

Według Jana Pawła II zasadą postępu gospodarczego jest więcej tworzyć niż konsumować.¹⁷

Dzisiejszy człowiek oddając się konsumpcji traci dystans wobec problemów tego świata. Zdaniem papieża wolność indywidualna, oparta na obojętności, prowadzi do rozłamu w samej wolności. Posiadanie nieograniczonego prawa do wolności, zatraca cnoty niezbędne do prawidłowego funkcjonowania rynku, biznesu i przedsiębiorstwa. Odrzucenie etyki biznesu prowadzi do odosobnienia, do relatywizmu, do odejścia od prawdy.

Sytuacja współczesnego człowieka wynika z cywilizacji konsumpcyjnej, w której następuje zanik dobra wspólnego. Dzisiaj, jak powiada Z. Bauman, „nikt nie liczy się z tym, że świat jest wspólnym dobrem”.¹⁸ Zaś Jan Paweł II stwierdza, że kształt moralnego wyzwania mieści się w ogólnoludzkiej solidarności. Odpowiedzialność moralna jest niepodzielna, jak niepodzielne jest biologiczne przetrwanie ludzi.

Jedną z widocznych cech współczesnej gospodarki jest dominacja rynków finansowych, bez wzrostu zatrudnienia, co pociąga za sobą nierówności społeczne, które są zaprzeczeniem egalitarnej demokracji.

Skrajni liberałowie uważają, że wprowadzenie w życie zasady sprawiedliwości jest niedopuszczalne, gdyż jest ona ograniczeniem wolności, wymaga pewnego przymusu. Przenoszenie wolności jednostki ponad wartości etyczne ma wymiar anarchizujący, gdyż wyklucza ona cnoty obywatelskie. Współcześnie zauważyć można poszukiwanie sposobów pogodzenia liberalnej wolności z egalitaryzmem i uwzględnieniem zasad moralnych, szczególnie z pojęciem sprawiedliwości społecznej Rawlsa. Jest to dążenie do znalezienia złotego środka między swobodą osobistą a wartościami etycznymi. Z pomocą w tych poszukiwaniach może przyjść chrześcijańska etyka społeczna, gdyż jak pisze A. Dylus „zawiera treści, które mogą wspierać gospodarkę rynkową”.¹⁹ Potrzebna jest zatem teoria, która uzasadniałaby angażowanie się liberalnych ustrojów w stronę problemów etycznych, duchowych i religijnych, skierowanych ku prawdzie²⁰. Pierwszym zadaniem według Benedykta XVI jest powrót do etyki, wartości i moralności, wypływających z godności człowieka. Odrzucenie etyki gospodarowania nie pozwala skutecznie angażować się w pomoc innym. Drugim zadaniem jest rola Kościoła chroniąca społeczeństwo przed „duchowym spłyceniem” rzeczywistości, w tym także gospodarowania. Kościół swą siłą przekonywania może pomagać społeczeństwu odnaleźć jego moralną tożsamość.

Trzecim zadaniem jest połączenie polityki państwa z troską o dobro wspólne poprzez respektowanie zasady sprawiedliwości, będącej kreacją sprawiedliwego ładu, poprzez zasadę pomocniczości²¹.

Kolejnym zadaniem jest uczestnictwo ludzi poprzez czynny udział w działalności gospodarczej i społecznej, która „w sposób organiczny służy wzrastaniu wspólnego dobra.”²² W koncepcji Benedykta XVI wszelka działalność jest natury moralnej. Kształtowanie biznesu według zasad etycznych odbywa się ciągle na nowo, w nowych uwarunkowaniach gospodarczych, społecznych i politycznych. Centralną pozycję w każdych warunkach zajmuje człowiek. Poszukiwanie zasad etycznych i nadanie im wymiaru praxis zależy właśnie od ludzi biznesu.

Zakończenie

Liberalizm niezależnie od jego różnych odłamów i rozmaitych wymiarów jest współcześnie wszechobecny we wszystkich państwach zachodnich. Dotychczasowa realizacja idei liberalizmu, ograniczona do wolności, indywidualizmu, neutralności państwa i swobody gospodarczej oraz do odrzucenia fundamentalnych wartości etycznych, sprowadzonych do sfery prywatnej, staje przed problemem trudnym do zaakceptowania a także do rozwiązania.

Dyskusje i debaty filozoficzne, próbujące uporządkować wchodzą w spory, które do dzisiaj pozostają nierozstrzygnięte.

Najważniejszym punktem dyskusji jest związek między etyką a założeniami liberalizmu. Liberalne teorie wskazują, że wartości moralne nie istnieją, są one artykułowane przez indywidualne preferencje. Inni zwolennicy liberalizmu twierdzą, że reguł moralnych nie da się uporządkować w zasady. Natomiast etycy podnoszą istnienie niezbywalnych wartości etycznych i wszelkie koncepcje powinny stanowić element szerszego kontekstu moralnego. W takiej sytuacji zarówno w dyskusjach, jak też w praktyce ujawnia się problematyczność liberalnego projektu, bo na etyczność, jak mówi arcybiskup J. Życiński, jesteśmy skazani. Jest ona potrzebna szczególnie w biznesie, aby cały system gospodarczy został oparty na zasadzie sprawiedliwości, uczciwości, zaufaniu i poszanowaniu godności pracujących, przeciwdziałających urynkowieniu zasad etycznych, ujętych instrumentalnie jako miernik skuteczności. Aby wypracować właściwe relacje pomiędzy biznesem jako praktyką a etyką, trzeba budzić wrażliwość etyczną ludzi biznesu, trzeba odwoływać się do aksjologii i ocen moralnych. Konflikt między życiem gospodarczym a etyką biznesu może być złagodzony a nawet usunięty poprzez integralność obu sfer działania, zmierzających do lepszego świata, do rozwoju człowieka pracy nie tylko pod kątem sprawności, skuteczności i efektywności, ale poprzez rozwój intelektualny, osobowościowy i moralny.

Przypisy

22 J Paweł II; Adh Apost.Christi fidelis Laici, AAS 81 1989, s. 472

Literatura

1. Attali J.; La voe e humaine. Pour une nouvelle social – democratie, Paris 2004

2. Bauman Z.; Szanse etyki w zglobalizowanym świecie, wyd. „Znak” Kraków 2007

3. Benedykt XVI; Encyklika Deus Caritas, Est, Radom 2006

4. Dylus A.; Bezbożna gospodarka? W: Etyka w biznesie (red. M. Borkowska i J. Gałkowski) Towarzystwo Naukowe KUL, Lublin 2002

5. Friedman M.; Kapitalizm i wolność, wyd. Maraton, Warszawa 1984

6. Gowin D.; Granice demokracji liberalnej, wyd. Ośrodek Myśli Politycznej, Kraków 2007

7. Hayek F.; Droga do zniewolenia, wyd. Arcana, Kraków 1948

8. Heywood A.; Ideologie polityczne, PWN, Warszawa 2007

9. Jan Paweł II; Encykliki i Adhortacje, wyd. „Znak”, 2006

10. Kelly P.; Liberalizm, Wyd. „Printed in EU”, wyd. Sic s.c., Warszawa 2007

11. Kymlicka W.; Współczesna filozofia polityczna, Fundacja Aletheia, Warszawa 2009

12. Landes D.; Bogactwo i nędza narodów, wyd. Literackie „Muza”, Warszawa 2005

13. MacIntyre A.; Dziedzictwo cnoty: Studium z teorii moralności, PWN, Warszawa 1996

14.Nowak M.; Liberalizm – sprzymierzeniec czy wróg Kościoła, wyd. Prowincji Dominikanów, Poznań 1993

15. Nowacka E.J.; Społeczno – polityczna myśl Benedykta XVI. Geneza i znaczenie dla współczesnych państw demokratycznych, wyd. Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2006

16. Peters T. I Waterman R.; Poszukiwanie doskonałości w biznesie, wyd. „Medium”, Warszawa 2000

17. Ratzinger J.; Czas przemian w Europie. Miejsce Kościoła i świata, wyd. „M”, Kraków 2005

18. Ratzinger J.; Europa. Jej podwaliny dzisiaj i jutro, wyd. „Jedność”, Kielce 2005

19. Sahard M.; Demokracja, wyd. SiC! s.c., Warszawa 2008

20. Stremecka M., Malczyk J., Warchala M.; Idee z pierwszej ręki, wyd. Axel Springer Polska, sp. z o.o., Warszawa 2008

Ks. Grzegorz Piątek, koordynator duszpasterstwa: Trzeba zaznaczyć, że nie jest to nowy problem, bo to pytanie o życie duchowe zamożnych osób nurtowało chrześcijan od samego początku, na co wskazuje chociażby monografia Klemensa Aleksandryjskiego Jaki człowiek bogaty może być zbawiony? Ludzie żyjący w dostatku konfrontowali się z Ewangelią i dalej mają tak czynić. To jest cel duszpasterstwa: aby pomóc przedsiębiorcom w konfrontacji ze słowem Bożym i w osiągnięciu zbawienia. A my chcemy im to ułatwić na różnych poziomach, przy użyciu różnych środków, oczywiście przede wszystkim prowadząc do życia sakramentalnego.

Naszym głównym celem jest rozwój życia duchowego ludzi biznesu. Dlatego każde nasze spotkanie jest związane z modlitwą. Zazwyczaj jest to uczestnictwo we Mszy Świętej, rozważanie Słowa Bożego lub inna forma modlitwy. Szczególną okazją do wyciszenia się i osobistej rozmowy z Bogiem są rekolekcje:

• wielkopostne: odbywają się w Gródku nad Dunajcem oraz Kazimierzu Dolnym. W 2009 roku wzięło w nich udział ponad 130 osób.
• dla małżeństw przedsiębiorców: odbywają się jesienią w Zakopanem.

Przypadki Prezesa Cnoty

Copyright ks. Grzegorz Piątek SCJ