Każdy krok wiąże się z pewnym stopniem trudności, wymaga od nas trochę. intelektualnego wysiłku. Można rzec, to droga po schodach. Schodach motywacji.

Pierwszy stopień polega na zastanowieniu się przez chwilę, co robimy? Motywując innych, często wydajemy polecenia: zrób to, bądź tamto. Zrób tak, będzie łatwiej. Zrób inaczej, będzie lepiej! Zrób tak, czy owak byle szybko! Coś robimy, robiliśmy, w końcu dopinamy na ostatni guzik. Skończyliśmy! Dziękujemy. Dobra robota! Odczuwamy satysfakcję i zadowolenie z wykonanego zadania. Wszystko w porządku, pierwszy krok mamy za sobą. Jasno i precyzyjnie określiliśmy to, „co robić?”. Ba, jesteśmy wdzięczni, gdy zadanie zakończyło się sukcesem.

Pora na drugi stopień wtajemniczenia: po co to robimy? Pytanie o sens, jakże istotne. Nie zawsze zostaje wypowiedziane, odpowiedź również rzadko pada. Dla niektórych sprawa jest tak oczywista, że nie warto o niej mówić. Jeden z pracowników pewnej fi rmy był święcie oburzony, gdy na szkoleniu zadałam pytanie: po co przychodzi do pracy? „Niepotrzebne gadanie, strata czasu, muszę zarabiać pieniądze i tyle” – odparł. W swym oburzeniu nie był odosobniony. Jednak nie dając za wygraną, pytałam dalej: po co pracuje, pomijając kwestie wynagrodzenia? Kpiąc dodał, że szef każe.

A sensem jest dobro. Przede wszystkim dobro drugiego człowieka. Pracujemy, aby ułatwić komuś życie, aby je uprzyjemnić, aby pomóc. Warto to sobie i innym uświadamiać, wciąż podkreślać to dobro – „po co?” i nie obawiać się ośmieszenia. Świadomość sensu motywuje nas i innych, udowodniono to niejednokrotnie. O sensie pracy przypomina nawet banalna fraza codziennie obecna w każdym sklepie i punkcie obsługi klienta: „W czym mogę pomóc?” Być może wypowiadana mechanicznie, straciła swoją pierwotną moc.

Czas na trzeci stopień: jak to będzie w przyszłości, gdy już zrobimy to, co zamierzaliśmy? Popuśćmy wodze fantazji. Uruchommy wyobraźnię. Przedstawmy przekonywającą wizję. Na tym etapie możemy wykorzystywać wszystkie zmysły. To, co ma być zrobione, po prostu widać, słychać, czuć i na dodatek jeszcze pachnie i smakuje. Wizja dodaje skrzydeł, porywa ludzi, pozwala odkryć niewykorzystywane dotąd pokłady energii.

Miało być nie tylko o pracy, więc na zakończenie rozmowa żony z mężem pracoholikiem:
- Może pojedziemy nad morze?
– Po co?
– Nie zadawaj głupich pytań. Odpoczniemy od codziennej bieganiny. Spędzimy razem czas. (Trzeci stopień?) Spacery, szum morza. Słyszysz szum? Zamknij oczy, poczuj dotyk promieni na twarzy, ciepło i przyjemnie, i zachodzące słońce majestatycznie wchodzące w morskie głębiny. A zapach rybki? Palce lizać, jaka smaczna!

Kilka tygodni temu mogłem odwiedzić moich zakonnych współbraci pracujących na Przydniestrzu. Odbyłem podróż w rejon leżący pomiędzy Ukrainą a Mołdawią, którego nie reklamują biura podróży. Mogłem zobaczyć ludzi żyjących w tym dziwnym, bo oficjalnie nieistniejącym kraju. Rości sobie do niego pretensje Mołdawia, ale nadal stacjonuje w nim Armia Czerwona, chroniąca jak zwykle pokoju i ustanowionego przed laty międzynarodowego ładu. Jadąc główną drogą wijącą się setkami kilometrów wzdłuż malowniczego Dniestru, snułem rozważania m.in. nad przedsiębiorczością.

Rozmyślania te dotyczyły najpierw moich współbraci. Są jedynymi katolickimi księżmi pracującymi w tym rejonie. Starają się odtworzyć – jak w przypadku historycznego Raszkowa – lub stworzyć na nowo – jak na przykład w Tiraspolu lub Benderach – struktury Kościoła katolickiego. W ciągu ostatnich kilkunastu lat zdołali wybudować lub odnowić kilka kościołów. Przy każdym z nich zorganizowali kuchnie dożywiające steki osób starszych i dzieci, stacje medyczne i świetlice dla zaniedbanych dzieci. Stworzony w ten sposób system opieki pozwala zaspokoić najbardziej elementarne potrzeby miejscowej ludności, pozbawionej niejednokrotnie innej, niż kościelna, pomocy. Rzecz jasna, jest też punktem wyjścia do ewangelizacji, zwłaszcza młodego pokolenia, które wyrasta w rejonie zniszczonym przez komunizm, a obecnie opanowanym przez mafie.

Trudno uwierzyć, że w stosunkowo niewielkiej odległości od Polski (to ok. 1000 km), tak wiele osób nie jest w stanie zadbać o swoje podstawowe potrzeby. Żyją one w systemie, który albo zabił ducha przedsiębiorczości, albo zmusza do wejścia w korupcyjne układy, będące karykaturą wolnej gospodarki i spychające większość obywateli na margines. Dlatego tak wielu ludzi musi stamtąd emigrować. Szukają chleba w Moskwie, Kijowie, Kiszyniowie i w Zachodniej Europie. Na miejscu pozostają staruszkowie i dzieci.

Powrót do Polski pozwolił lepiej zrozumieć definicję przedsiębiorczości sformułowaną przez Jana Pawła II. Mówił, że jest to „twórcza podmiotowość obywateli”. Jeśli podróże kształcą, to między innymi dlatego, że pozwalają docenić to, co człowiek posiada. A my w Polsce, choć nie bez trudności, możemy twórczo wpływać na nasz los.

Co oznacza zastosować w firmie normy etyczności?

Zacznijmy od pytania, czy są jakieś precyzyjnie ustalone „normy etyczności” dla firm? Według mojej wiedzy o takich normach jeszcze się nie mówi. Dziś to konsultanci przychodzą do firm i badają, jaki one stosują system wartości. A zatem nie przychodzą z konkretnymi normami, lecz z czystą kartką papieru.
Wychodzimy z założenia, że każda firma pewne zasady etyki pracy stosuje, lecz innych nie stosuje. Jeśli w firmie potrzeba wdrożyć jakąś technologię, to organizuje się szkolenia i ją wprowadza. Tak samo należy zrobić z etycznością w firmach. Nie poprawi się ona, jeśli nie będzie pewnego wzorca, który my tutaj chcemy zaprezentować – „Zasady etyczne wg Jana Pawła II”. Taki wzorzec jest niezbędny. Ale trzeba także nauczyć firmy, jak to badać – w zarządzaniu trzeba zawsze badać zjawiska. I dopiero od pewnego stanu możemy wychodzić. Potem musimy nauczyć się wdrażać te normy. My podejmujemy po raz pierwszy taką próbę, zapraszając na szkolenie audytorów działalności proetycznej.

Czy wdrożenie tych norm etyczności pracy nie spowoduje spadku konkurencyjności firm? Powszechnie uważa się, że uczciwi mają gorzej.

Nasze badania prowadzą do rozróżnienia zasad etycznych, które podnoszą „komfort” pracy, od norm etycznych, które podnoszą także konkurencyjność i produktywność firmy. Nasze badanie wykazało, że ci, którzy stosują dużą liczbę zasad, deklarują także ich pozytywny wpływ na konkurencyjność firmy. Dzięki ocenom dużej grupy menedżerów, praktyków, mamy listę zasad, które w znacznym stopniu przyczyniają się do podniesienia jej konkurencyjności. Całe nasze badanie zmierza w kierunku rozszerzenia badań, aby zweryfikować metodami statystycznymi związek między stosowaniem zasad etycznej pracy a konkurencyjnością firmy.

Czy da się jednak zmierzyć „etyczność firmy”? Etyka jest przecież kwestią sumienia.

Twierdzimy, że da się to zmierzyć. Jeśli chodzi o sprawę sumienia to oczywiście. Ale jeśli pytamy pracownika, czy zna zasady pracy sformułowane przez Jana Pawła II i on odpowiada, że nie, to nie może dokonać tej oceny w sumieniu. Jeśli on jej nie realizuje, to jego sumienie nie jest obciążone, bo nie zna tej zasady.
Proszę zwrócić uwagę, że tutaj dochodzimy do ciekawych rzeczy: co to jest „zasada etycznej pracy”? My nie mówimy o „etyczności”, lecz o „etyczności pracy”. To nie jest etyka biznesu, lecz etyka pracy i etyczność w zarządzaniu. A zatem trzeba próbować formułować, co to jest norma, co to zasady etycznej pracy, których chcemy uczyć pracowników. Nasze działanie jest pewnego rodzaju eksperymentem, bo chcemy przez audytorów szkolić pracowników jak wdrażać stosowanie tych zasad. Jest przygotowywany projekt normy etyczności EC1000.

Od kogo zależy ta „etyczność pracy”? Od menedżerów, pracowników, ich współpracy.?

Głównym źródłem szybkiego wzrostu etyczności są zarządzający firmą. Jeśli szefostwo jest na to obojętne, to i prawdopodobnie pracownik nic nie wniesie. Uważam także, że w tym temacie dużo do powiedzenia powinny mieć związki zawodowe, to mogłoby w jakiś sposób wyznaczyć ich nową rolę. Pracownicy też muszą je realizować, bo na nic się zdadzą wysiłki zarządzających, jeśli pracownicy nie będą znali tych norm i nie będą na nie uwrażliwieni.
Jest pytanie: mamy zespół ludzi, dużych indywidualności. Jak zrobić, aby życie zawodowe pracowników było przyjemniejsze, lepsze, efektywniejsze? Czy można sprawić, aby przynosiło zadowolenie duchowe, sprzyjało rozwojowi, kształciło? Tych rzeczy często nie ma. Jeśli badamy, co to jest etyczność, to każda nieterminowa dostawa – to już jest nieetyczność, puszczenie braku, niezapłacenie podatku – to jest nieetyczność.

Co to jest Biały Certyfikat?

Jest to certyfikat, który chcemy wręczać tym firmom, które stosują zasady etycznej pracy określone normą etyczności EK1000: wśród załogi, klientów, dostawców i innych, interesariuszy firmy. Ten certyfikat ma wskazywać te firmy w Polsce, które spełniają wysokie wymagania etyczne, rekomendowane do współpracy i naśladowania ich . Biały Certyfikat nie będzie miał charakteru nagrody dla najlepszych, ale chcemy, aby uzyskało go jak najwięcej firm. Białe Certyfikaty zostaną wręczone po raz pierwszy 11 listopada 2008 r.

Dziękuję Panu za rozmowę.

Do wielu wspaniałych dzieł zainicjowanych przez Jana Pawła II należy działająca od piętnastu lat Fundacja „Centesimus Annus – Pro Pontifice”, skupiająca przedsiębiorców i przedstawicieli wolnych zawodów, chcących rozwijać i realizować w praktyce idee zawarte w encyklice Centesimus annus. Konkretnym tego wyrazem jest coroczne spotkanie członków fundacji z papieżem, na którym przekazują dar pieniężny, wykorzystywany następnie przez Stolicę Apostolską na pomoc ubogim.

Podczas tegorocznego spotkania, jakie odbyło się w Rzymie 31 maja pod hasłem „Kapitał społeczny i ludzki rozwój”, Benedykt XVI przypomniał, iż w centrum wszelkiej działalności gospodarczej powinien znajdować się zawsze człowiek. Każdy ponosi odpowiedzialność za właściwe wykorzystanie dóbr ziemskich tak, aby służyły one zaspokojeniu potrzeb wszystkich członków rodziny ludzkiej. „Ponieważ proces globalizacji obejmuje coraz bardziej dziedziny kultury, ekonomii, finansów i polityki, wielkim wyzwaniem jest dziś «zglobalizowanie» nie tylko interesów gospodarczych i handlowych, ale także oczekiwań solidarności, przy uszanowaniu i dowartościowaniu wkładu każdego członka społeczeństwa” – stwierdził Ojciec Święty. Benedykt XVI zachęcił do wnoszenia wkładu w realizowanie sprawiedliwego światowego porządku ekonomicznego.

W trakcie kwietniowej wizyty w Stanach Zjednoczonych Ameryki Benedykt XVI jako trzeci papież, po Pawle VI i Janie Pawle II, odwiedził siedzibę Organizacji Narodów Zjednoczonych w Nowym Jorku. Szczególnym motywem jego wystąpienia przed Zgromadzeniem Ogólnym tej organizacji była przypadająca w tym roku 60. rocznica ogłoszenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka.

Ojciec Święty podkreślił ogromne zasługi ONZ, która troszczy się o pokój, poszanowanie godności osoby, współpracę i pomoc humanitarną. Musi jednak stawić dzisiaj czoło nowym wyzwaniom i określić naturę swoich działań. Dlatego Benedykt XVI przypomniał dawną zasadę prawa międzynarodowego, a mianowicie zasadę odpowiedzialności za ochronę, która dziś nabiera szczególnego znaczenia. „Pierwszorzędnym obowiązkiem każdego państwa jest chronić ludność przed poważnym i systematycznym naruszaniem praw człowieka, jak również przed skutkami kryzysów humanitarnych, których podłożem są przyczyny naturalne bądź działalność człowieka. Gdy dochodzi do sytuacji, w których państwa nie są w stanie zapewnić takiej ochrony, wówczas wspólnota międzynarodowa ma obowiązek zastosować środki prawne przewidziane w Karcie Narodów Zjednoczonych i przez inne narzędzia międzynarodowe.”

Druga istotna papieska wskazówka dla działań ONZ wiązała się z rocznicą uchwalenia Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka. „Prawa człowieka – mówił papież – coraz częściej są przedstawiane jako wspólny język i etyczne podłoże relacji międzynarodowych. Podobnie jak ich uniwersalność, również ich niepodzielność i wzajemna zależność są gwarancją ochrony godności człowieka.” Nie można jednak zapominać, że mają one swój fundament w prawie naturalnym, które może być odczytane w sercu każdego człowieka. Inaczej grozi im relatywizacja i zaprzeczenie ich uniwersalności. Propagowanie właściwie rozumianych praw człowieka to – w opinii Benedykta XVI – najskuteczniejsza droga do usunięcia nierówności społecznych i zapewnienia bezpieczeństwa poszczególnym narodom. Następnie przestrzegł przed niebezpieczeństwem nowej interpretacji podstaw Powszechnej Deklaracji Praw Człowieka, a w konsekwencji zniszczenia ich wewnętrznej spójności. Deklaracja nie może być stosowana w sposób stronniczy, bądź selektywnie – „poprzez wybory, które grożą zaprzepaszczeniem jedności osoby ludzkiej, a zatem zagrażają niepodzielności jej praw”. Dlatego trzeba odrzucić współczesne tendencje do rozumienia prawa wyłącznie jako rezultatu rozporządzeń legislacyjnych bądź decyzji poszczególnych władz. Prawo nie może być oderwane od wymiaru etycznego i racjonalnego, który stanowi jego podstawę i cel. „Powszechna Deklaracja w istocie potwierdziła jeszcze raz z mocą przekonanie, że poszanowanie praw człowieka jest owocem przede wszystkim niezmiennej sprawiedliwości, która również nadaje wiążącą moc międzynarodowym proklamacjom.”