Watykan, 10 kwietnia 2002 r.

SEKRETARIAT  STANU

SEKCJA PIERWSZA – SPRAWY OGÓLNE

W imieniu Jego Świątobliwości Jana Pawła II dziękuję za list z dnia 19 stycznia br., za słowa duchowej z Nim łączności i informacje o spotkaniach organizowanych przez Duszpasterstwo Przedsiębiorców i Pracodawców, prowadzone w Krakowie przez Księży Sercanów.

Ojciec Święty, obejmując myślą wszystkich, którym bliski jest ten rodzaj duszpasterstwa i którzy biorą czynny udział w spotkaniach modlitewnych, zachęca do pogłębienia refleksji na temat godności człowieka i pracy: „Więcej wart jest człowiek z racji tego, czym jest, niż ze względu na to, co posiada. Podobnie warte jest więcej to wszystko, co ludzie czynią dla wprowadzenia większej sprawiedliwości, szerszego braterstwa, bardziej ludzkiego uporządkowania dziedziny powiązań społecznych, aniżeli postęp techniczny. Albowiem postęp ten może tylko dostarczyć niejako materii do udoskonalenia człowieka, ale sam przez się tego udoskonalenia nie urzeczywistni” (Gaudium et spes, 35).

Jego Świątobliwość poleca w modlitwie Bożej Opatrzności wszystkich Przedsiębiorców i Pracodawców, którzy poszukują duchowego ubogacenia w duszpasterstwie prowadzonym przez Księży Sercanów. Dla Duszpasterzy, Uczestników modlitewnych spotkań, a zwłaszcza dla Pana Marka Świeżego, który zasygnalizował potrzebę tego rodzaju duszpasterstwa, przynoszącego dzisiaj konkretne duchowe owoce, wyprasza potrzebne dary i z serca udziela Apostolskiego Błogosławieństwa.

Z wyrazami szacunku
Mons. Pedro López Quintana
Asesor

Szanowni Państwo!

Pozytywne i życzliwe przyjęcie dwóch pierwszych numerów „Talentu” skłania do kontynuowania tej nowej formy kontaktu uczestników sercańskiego duszpasterstwa przedsiębiorców i pracodawców.

Cieszymy się, że w trzecim numerze biuletynu możemy zaprezentować odpowiedź watykańskiego Sekretariatu Stanu na list do Ojca Świętego Jana Pawła II wysłany w styczniu br., w którym informowaliśmy o działalności naszego duszpasterstwa oraz prosiliśmy o papieskie błogosławieństwo dla tego dzieła. Nie mogliśmy wtedy przypuszczać, że Ojciec Święty niedługo udzieli nam osobiście tego błogosławieństwa. Nastąpiło to l maja br. w czasie pielgrzymki naszego duszpasterstwa do Rzymu. Obok prezentujemy krótką relację z wyjazdu oraz fotografie dokumentujące spotkanie z naszym Rodakiem na Stolicy Piotrowej. Informacji o działalności duszpasterstwa dopełnia kronika oraz ramowy program spotkań w okresie jesienno-zimowym.

Na część formacyjną „Talentu” składa się natomiast kolejny artykuł dr A. Barcik, mówiący o chrześcijańskich podstawach etyki biznesu, recenzja książki Globalny rynek i jego granice oraz dokument Konferencji Episkopatu Polski na temat integracji europejskiej. Zapoznanie się z oficjalnym stanowiskiem polskich biskupów w tak ważnej i aktualnej dla przedsiębiorców kwestii z pewnością umożliwi podjęcie pogłębionej refleksji i dyskusji, gdyż sprawy przystąpienia bądź nieprzystąpienia Polski do Unii Europejskiej nie można zignorować czy pominąć.

Prawo Boże

Prawo objawione pogłębia prawa naturalne, dając podstawy ładu społeczno-gospodarczego, i stanowi etykę społeczną, w tym także etykę biznesu. Już w Piśmie świętym Starego i Nowego Testamentu znajdują się zasady etyki biznesu w postaci przepisów, dając ich całkowitą syntezę w Dekalogu. Należą do nich takie problemy jak: praca, własność, sprawiedliwość, powszechne przeznaczenie dóbr i wiele innych, wyrażających i kształtujących szczególny rodzaj postawy człowieka do świata[1].

Odczytując zasady etyczne zawarte w Piśmie świętym, trzeba je widzieć w świetle powołania człowieka do doskonałości, w świetle jego godności i odpowiedzialności każdej osoby za realizację zasad miłości bliźniego.

Nauka św. Augustyna

Odwołując się do Pisma świętego pierwszą, zwartą doktrynę gospodarczą sformułował św. Augustyn. W dziele De Civitate Dei (O Państwie Bożym) przedstawił koncepcję państwa chrześcijańskiego. W sprawach gospodarczych opowiada się za własnością, którą wyprowadza z prawa naturalnego. W ustroju własności prywatnej upatruje dary Boga, ale podkreśla zobowiązania moralne do powszechnego przeznaczenia tych darów dla dobra wszystkich.

Augustyn dostrzega niebezpieczeństwa, jakie niesie ze sobą bogactwo nielicznych. Widzi je w pysze, w pogardzie dla biednych, chciwości i głupocie. Mimo to optuje za ustrojem posiadania, lecz przestrzega przed panowaniem bogactwa nad właścicielami. Nie potępia dążenia do bogacenia się drogą uczciwą, ale obwinia posiadających za przywłaszczenie sobie dóbr cudzych, bo wszystko jest własnością Boga i każdy ma prawo z nich skorzystać. Dla zapobieżenia złu społecznemu nie wystarczają gesty charytatywne, jak jałmużna czy pożyczka, lecz troska państwa, które poprzez odpowiednie ustawodawstwo zmusiłoby bogatych do wypełniania obowiązków wobec biednych i słabych w imię dobra wspólnego. Dlatego głosił on obowiązek pracy i podnosił jej wartość moralną. Do pracy zobowiązani są wszyscy ze względu na jej znaczenie dla rozwoju człowieka. Zdaniem św. Augustyna wszystkie rodzaje pracy są dobre, jeśli są wykonywane należycie, uczciwie i szlachetnie. Wyklucza on dochód bez pracy w postaci lichwiarskiego procentu od pożyczonego kapitału. Postuluje pożyczki bezprocentowe udzielane biednym jako akt miłosierdzia[2].

Ujęcie św. Tomasza

Święty Tomasz z Akwinu w ujmowaniu zagadnień gospodarczych sięga do poglądów Arystotelesa. Podkreśla za nim celowościowy charakter działalności gospodarczej, uważa jednak, że dobra materialne służą człowiekowi nie tylko do zaspokojenia potrzeb, ale są także środkami do osiągnięcia życia nadprzyrodzonego. Dobra gospodarcze zapewniają utrzymanie się przy życiu (victus), stwarzają okazję do dobrych uczynków (virtus) i zapewniają pozycję społeczną (status). Z tych względów spełniają funkcję społeczną, gdyż służą do osiągania dobra wspólnego.

Prawa do własności sprowadza św. Tomasz do wspólnego użytkowania, czyli przeznaczenia wszystkich dóbr materialnych ludzkości – dominium radicale. Te uprawnienia odróżnia od prawa posiadania -possessio, wynikającego z rozumnej natury człowieka do zarządzana i dysponowania własnością – dominium formale[3].

Według Akwinaty prawo do użytkowania ma pierwszeństwo przed prawem posiadania, gdyż to pierwsze odnosi się do całej ludzkości, co jest moralnie wyższe od prawa drugiego. Zatem własność ma być prywatna w po-siadaniu, ale wspólna w użytkowaniu[4]. Jest to etyczna zasada porządkująca ustrój gospodarczy, przy czym nakazem moralnym sprawiedliwości społecznej jest przekazanie nadwyżki dóbr na cele dobra wspólnego. Akwinata głosi powszechny obowiązek pracy, argumentując go względami: metafizycznymi – człowiek jako byt powołany jest do aktywności zgodnie z naturą; moralnymi – doskonalenie człowieka przez pracę; ekonomicznymi – praca jest środkiem rozwoju gospodarczego. Optując za bogactwem, św. Tomasz zaleca kierowanie się zasadą racjonalności opartą na sprawiedliwości, miłości i miłosierdziu. Tak więc w gospodarowaniu wszystkie strony powinny kierować się zasadą wzajemnej korzyści, w przeciwnym wypadku staje się ono wyzyskiem i jest z punktu widzenia etyki niegodziwe[5]. Interesująca jest nauka św. Tomasza na temat słusznej płacy, która winna być przedmiotem umowy między pracodawcą a pracownikiem. Słuszna płaca powinna być zgodnie z zasadą sprawiedliwości proporcjonalna do wielkości zasługi. Winna ona zaspokoić potrzeby pracownika i jego rodziny[6].

Wizja J. Maritaina

Tomizm stał się źródłem i podstawą społecznego nauczania Kościoła katolickiego w zakresie ustroju gospodarczego, a przede wszystkim chrześcijańskiego personalizmu. Do tomistycznej koncepcji personalistycznej nawiązuje Jacques Maritain, stwierdzając że człowiek w wymiarze duchowym jest współtwórcą ze swym Stwórcą w tworzeniu dobra wspólnego. W wymiarze społecznym obdarowany jest prawami i obowiązkami, które umożliwia mu obranie kierunku działań zgodnego z Ewangelią i zasadami etycznymi. W społeczności człowiek staje się podmiotem uprawnień, których podstawą jest prawo naturalne dane przez Boga wraz z rozumem i zdolnością rozróżniania prawdy, dobra i zła, czyli świadomości moralnej. Model gospodarczy winien być oparty na prawach człowieka. Prawa ekonomiczne zawierają uprawnienia pracowników: prawo do pracy, do inicjatywy gospodarczej, do odpowiednich warunków pracy, do rozwoju osobowego poprzez pracę, do słusznej płacy, do udziału w zarządzaniu firmą, do sprawiedliwego podziału dochodu, do obiektywnej oceny.

Czołowym przedstawicielem współczesnego personalizmu chrześcijańskiego jest Jan Paweł II. Ojciec Święty stwierdza, że z etyki chrześcijańskiego personalizmu wynika: po pierwsze znaczenie ludzkiej godności; po drugie potrzeba budowy zdrowych zasad etycznych w życiu gospodarczym; po trzecie, że zasady i wartości etyczne mogą stanowić podstawy etyki biznesu[7]. Społeczne nauczanie obecnego papieża kieruje uwagę całej ludzkości ku aktywizmowi i przedsiębiorczości oraz odpowiedzialności za wzrost gospodarczy w świecie i dobrobyt ludzi. Domaga się ono ładu gospodarczego opartego o etykę i podmiotowość osób, które są skuteczniejszymi mechanizmami niż reguły rynkowe, bowiem to ludzie konstytuują biznes.

[1] J. Majka, Katolicka nauka społeczna, Warszawa 1988, s. 44.

[2] Św. Augustyn, O Państwie Bożym, XIX, 14, tłum. W. Kornatowski, Warszawa 1977, t. II, s. 411-420.

[3] Św. Tomasz, Summa Theologiae, ll-ll, q. 118, s. 1, a. 1.

[4] Tamże, 5 ad. 3.

[5] Tamże, s. a. 1. c.

[6] Tamże, a. 4, ad 2.

[7] Jan Paweł II, Elementarz etyczny, Wrocław 1999, s. 41.

Aniela Dylus „Globalny rynek i jego granice”
Warszawa 2001, Centrum im. Adama Smitha i Instytut Politologu UKSW w Warszawie

Książkę Globalny rynek i jego granice autorstwa prof. Anieli Dylus z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie przyjęto z wielkim uznaniem. Przykładowo recenzje o. J. Serafina („Homo Dei” 1/2002) czy J. Gowina („Azymut” 3(48) 2002) słusznie podkreślającej ogromne znaczenie dla zrozumienia dokonujących się w świecie i Polsce przemian ekonomicznych, gospodarczych, społecznych i kulturowych. Wskazuj ą na naukową rzetelność autorki, precyzję, jasność i ostrożność w formułowaniu wniosków, które uwzględniają złożoność problemów dzisiejszego świata i chronią przed uproszczeniami, bazującymi na stereotypach.

Z powyższych względów publikacja może zainteresować wiele osób, wydaje się jednak, iż jest szczególnie cenna dla polskich chrześcijańskich przedsiębiorców. Umożliwia ona bowiem nie tylko ogólną orientację w dokonujących się w światowej gospodarce procesach, ale daje także cenne wskazówki, dotyczące roli chrześcijańskiego przedsiębiorcy w budowaniu etycznych i religijnych podstaw gospodarki.

Podstawowym procesem dokonującym się w świecie jest globalizacja gospodarki. Na razie nie ma od niego odwrotu, co nie oznacza, że nie można i nie należy wywierać wpływu na bieg rzeczy, tak aby przemiany gospodarcze przebiegały w klimacie solidarności i nie prowadziły nikogo do wykluczenia. Szczególną rolę mają tu do spełnienia tzw. przedsiębiorcy globalni, od których wymaga się nowych kompetencji zawodowych (np. zarządzanie wiedzą, innowacjami, personelem) i nowych standardów etycznych (chodzi m.in. o sprostanie bezrobociu czy niszczeniu środowiska).

Rozdział drugi książki, omawiający etyczne i religijne fundamenty gospodarki, stawia przed chrześcijańskimi przedsiębiorcami ważkie kwestie, dotyczące sposobu ich obecności w gospodarce. W uwagach o etycznych uwarunkowaniach przedsiębiorczości czytelnik znajdzie definicję samej przedsiębiorczości i omówienie jej kulturowo-etycznych źródeł. Z pewnością zwróci też uwagę na ważne stwierdzenie autorki: „(…) sfalsyfikowano obiegowe przekonanie, jakoby nowoczesne, ruchliwe i zlaicyzowane społeczności były lepiej przygotowane do sprostania wyzwaniom demokracji i wolnego rynku. Okazało się, że właśnie tradycyjne wspólnoty, silnie związane z Kościołem, lepiej sobie z nimi radzą” (s. 109). Może zainteresować go także problem etycznych zachowań w gospodarce i ich ekonomicznej opłacalności, które wymagają działań długofalowych: „Etyka przedsiębiorczości jest opłacalna, ale nie zawsze natychmiast. Obca jest jej wąska perspektywa czysto ekonomistyczna” (s. 115).

Dla zrozumienia wielu codziennych problemów polskiego przedsiębiorcy cenny jest trzeci rozdział, prezentujący nowe centra władzy w transformującej się gospodarce naszego kraju. Przedsiębiorca działający w Polsce w rynkowym systemie gospodarczym (o określonych ściśle cechach) zauważa wiele zjawisk społeczno-gospodarczych, odczuwa nieprzewidziane przeszkody, musi liczyć się z istniejącymi instytucjami rynkowymi i biurokracją. Doświadcza też problemów związanych z niestabilnością prawa, protekcjonizmem, korupcją czy wpływami wielkich firm ponadnarodowych, natrafia na układy nomenklaturowe i naciski nowych zorganizowanych grup interesu. Chociaż system, w którym przyszło mu działać, jest daleki od doskonałości, to musi sobie zdawać sprawę, iż „od gospodarki rynkowej w Polsce nie ma już odwrotu” (s. 137).

Pozostała część publikacji skupia się bardziej na problemach moralnych, wobec których chrześcijański przedsiębiorca nie może pozostać obojętny. Autorka (nawiązując w wielu miejscach do nauczania Jana Pawła II) porusza trudną kwestię sprawiedliwości społecznej oraz obowiązku stanięcia po stronie ubogich, których trzeba uchronić od wykluczenia i zepchnięcia na margines dokonujących się przemian. Omawia także niektóre szczegółowe zagadnienia, takie jak np.: dziesiąte przykazanie, ubóstwienie pieniądza czy handel ludzkimi organami. Na przykładzie bezrobocia, demokracji i projektów zacieśnienia europejskiej integracji gospodarczej przedstawia stanowisko polskiego Kościoła wobec obecnych przemian z zakresu polityki i gospodarki.

Tylko pełne i właściwe poznanie współczesnego świata oraz uświadomienie sobie istniejących możliwości i problemów pozwoli chrześcijańskiemu przedsiębiorcy na skuteczną i godziwą realizację własnego powołania do stania się współpracownikiem Boga. Książka prof. Dylus takie poznanie i refleksję z pewnością umożliwia i ukierunkowuje.

ks. Grzegorz Piątek SCJ

Polska przeżywa ważny okres coraz pełniejszej integracji ze strukturami gospodarczymi i politycznymi Unii Europejskiej. W tej ważnej dziejowej chwili nie może zabraknąć słowa Biskupów. Podejmujemy wielowiekową tradycję Kościoła, który w przełomowych momentach historii Narodu, kierowany światłem Ewangelii starał się kształtować umysły i sumienia wiernych oraz wszystkich ludzi dobrej woli, aby dokonywali właściwych wyborów służących dobru i jedności narodów. W ten sposób podejmujemy pogłębioną refleksję nad miejscem i rolą Polski w coraz pełniej jednoczącej się Europie.

Kościół wspiera działania jednoczące, które respektują fundamentalne prawa człowieka, służące integralnemu rozwojowi osoby ludzkiej, i promuje dobro wspólne w wymiarze narodowym i państwowym. Taka postawa stanowi konsekwencję faktu, że najwyższym prawem Kościoła, jakby jego wewnętrzną konstytucją, jest prawo miłości, które łączy ludzi i pomaga w przezwyciężeniu egoizmu, tak indywidualnego, jak i społecznego, będącego źródłem podziałów i niesprawiedliwości. Przykazanie miłości obejmuje bowiem nie tylko drugiego człowieka, ale także środowisko, gdzie przez Boga został powołany do życia, w którym rozwija się i wzrasta.

WSPÓLNOTA DZIEJÓW

Po załamaniu się komunistycznego systemu totalitarnego w roku 1989, przed narodami Europy pojawiła się szansa ponownego zjednoczenia Europy Wschodu i Zachodu. Służyć temu powinna pełniejsza integracja ze strukturami Unii Europejskiej. Idea zjednoczonej Europy zrodziła się z inspiracji chrześcijańskiej polityków takich jak: Alcide De Gasperi, Robert Schuman czy Konrad Adenauer. Po doświadczeniach wielu wojen i konfliktów na naszym kontynencie wyrażała ona pragnienie pokojowego współistnienia narodów, zapewniającego wszystkim respektowanie podstawowych praw osoby ludzkiej, dobrobyt i bezpieczeństwo. Kościół powszechny, a zatem i Kościół w Polsce, od początku wspierał ten proces. Europa w rozumieniu Kościoła nie jest wyłącznie strukturą gospodarczą i polityczną, lecz przede wszystkim wspólnotą dziejów, kultury, idei oraz tradycji opartych na trwałych wartościach duchowych judeo-chrześcijańskich, na prawie rzymskim i filozofii greckiej.

Integracja Polski z Unią Europejską, szczególnie w obecnym okresie zintensyfikowanych negocjacji o jej członkostwo, jest sprawą wielkiej wagi. Polityczne debaty zadecydują o przyszłości Polski na dziesiątki lat, stąd w tej sprawie konieczne jest zaangażowanie wszystkich ludzi oraz środowisk odpowiedzialnych za dziedzictwo narodowe, tzn. władz państwowych, samorządów, organizacji pozarządowych, Kościoła katolickiego, innych Kościołów i związków wyznaniowych. W tym szczególnym momencie historii wszystkim potrzebna jest rzetelna i merytoryczna informacja o przebiegu negocjacji. Ma ona udzielić odpowiedzi na pojawiające się w tej kwestii pytania i wątpliwości. Brak tych informacji nie służy właściwemu zrozumieniu procesu integracji i wywołuje poważne obawy u wielu ludzi.

DUCHOWE WIANO

Jan Paweł II wypowiada się często w sprawach istotnych dla jedności europejskiej. Utożsamiając się w pełni z nauczaniem Ojca Świętego w sprawach Europy, biskupi apelują, aby nie wykorzystywać w sposób instrumentalny i wybiórczy wypowiedzi papieskich dla potwierdzenia własnych poglądów. Troska o należne Polsce miejsce w strukturach europejskich nie może ograniczać się wyłącznie do aspektów ekonomicznych i politycznych. Polska pragnie nadal trwać w Europie, jako państwo, które ma swoje oblicze duchowe i kulturalne, s woj ą niezbywalną trądy ej ę historyczną związaną od zarania dziejów z chrześcijaństwem. Tej tradycji, tej narodowej tożsamości Polska nie może się wyzbyć. Stając się członkiem wspólnoty europejskiej, Rzeczpospolita Polska nie może niczego stracić ze swoich dóbr materialnych i duchowych, których za cenę krwi broniły pokolenia naszych przodków” (Jan Paweł II, Przemówienie z okazji przyjęcia listów uwierzytelniających ambasadora Polski przy Watykanie, Watykan, 03.12.2001 r.).

Uświadamiamy sobie, że włączenie w struktury europejskie nie może oznaczać rezygnacji z suwerenności narodowej, politycznej i kulturowej, w tym także tożsamości religijnej. Oznacza to jednak respektowanie tożsamości innych narodów i pociąga za sobą prawo współdecydowania o kształcie przyszłej Europy. W poczuciu odpowiedzialności za duchowe, wiekowe dziedzictwo narodu, pasterze Kościoła w Polsce, przy poszanowaniu pluralizmu światopoglądowego wspólnej Europy, pragną podjąć nowy wysiłek, aby bogate, kulturowe, religijne i duchowe „wiano” naszego narodu zachować, pogłębić i przenieść na nowe tysiąclecie. Stanowi ono nasze bogactwo, którym chcemy się dzielić z innymi narodami naszego kontynentu, otwierając się jednocześnie na bogactwo spuścizny duchowej innych narodów. Bogactwem Europy jest dopełniająca się wzajemnie tradycja Wschodu i Zachodu. Jesteśmy sobie wzajemnie potrzebni, by Europa mogła się rozwijać i oddychać obydwoma płucami.

NA STRAŻY PRAW CZŁOWIEKA

Rolą Kościoła nie jest prowadzenie negocjacji i dyskutowanie rozwiązań szczegółowych. Jest to konstytucyjne zadanie władz cywilnych: Parlamentu, Rządu, Prezydenta. Obowiązkiem tych instytucji, w tak istotnych dla naszej Ojczyzny kwestiach, jakimi są prowadzone negocjacje, jest zagwarantowanie praw i interesów wszystkich obywateli naszego kraju z uwzględnieniem pełnej podmiotowości narodu, instytucji i grup społeczeństwa obywatelskiego, a nie jedynie wybranych opcji politycznych. Kościół będzie stał na straży obrony osoby ludzkiej i będzie bronił fundamentalnych zasad zawartych w Dekalogu oraz tych wartości duchowych i moralnych, które w sposób zasadniczy określają tożsamość naszego narodu, kształtowaną od tysiąca z górą lat w duchu Chrystusowej Ewangelii.

Zadania władz cywilnych skupiają się głównie na sprawach ekonomicznych i politycznych. Ich rolą jest wynegocjowanie możliwie najkorzystniejszych warunków wejścia Polski do Unii Europejskiej. Kościół zgodnie ze swoim istotnym powołaniem niesienia zbawienia (por. GS, 42) pragnie, aby poszerzenie Unii szło w parze z pogłębieniem świadomości, że w centrum wszystkich wysiłków, zmierzających do zjednoczenia, powinien być człowiek i jego niezbywalna godność otrzymana w akcie stworzenia na „obraz i podobieństwo Boga” (Rdz l ,27) oraz jego szeroko pojęte dobro.

PARTNERSKI DIALOG

Unia Europejska powinna jasno określić zadania i cele, a także wartości, na których ma opierać się współpraca i współzależność między poszczególnymi jej członkami. Służy temu powołany przez szczyt szefów państw w Laeken Konwent, którego uchwały zadecydują w dużym stopniu o przyszłym kształcie, kierunku, kryteriach i normach obowiązujących w zreformowanych strukturach poszerzonej Unii. Wyrażamy przekonanie, że przedstawiciele polskiego rządu i parlamentu będą zabiegali o to, by uchwały Konwentu służyły dobru duchowemu i materialnemu całego narodu oraz by respektowały w pełni zasadę równości i solidarności zapisaną w Karcie Praw Podstawowych Unii Europejskiej. Ubolewamy, że z karty Europy usunięto wszelkie bezpośrednie odwołanie do religii, a zatem i do chrześcijaństwa. Za Janem Pawłem II uznajemy to za fakt ahistoryczny i obraźliwy wobec Ojców Nowej Europy wspomnianych na początku naszego słowa (por. Jan Paweł II do Komisji Episkopatów Unii Europejskiej, 23.02.2002 r.). Oczekujemy, że w przyszłym ustawodawstwie Europy znajdzie się odniesienie do Boga, który dla ludzi wierzących stanowi ostateczną rację istnienia podstawowych wartości, porządku religijno-moralnego i ładu społecznego.

Podzielamy obawy wielu wiernych, czy w pertraktacjach będą respektowane zasady partnerskiego dialogu, a nie faktycznego dyktatu. Oczekujemy, że uchwały Konwentu zagwarantują w pełni fundamentalne prawo do życia każdego człowieka od chwili poczęcia do naturalnej śmierci, a także będą respektowały prawo małżeństwa, jako trwałego związku mężczyzny i kobiety, oraz prawa rodziny jako podstawowej komórki społeczeństwa. Oczekujemy również, że ustawodawstwo unijne zagwarantuje status prawny Kościoła i wolność religijną nie tylko sumienia poszczególnych obywateli, ale także Kościoła katolickiego jako instytucji, innych Kościołów i związków wyznaniowych.

Wzywamy wszystkie strony do wytrwałego dialogu i wyrażamy przekonanie, że pozwoli on dojść do wspólnych ustaleń nawet w najtrudniejszych sprawach. Jako pasterze Kościoła dzielimy pojawiające się obawy, dotyczące szczególnie postępującego procesu laicyzacji, mentalności i polityki konsumpcyjnej i związanego z nimi indyferentyzmu religijnego. Prowadzi on nierzadko do upowszechniania się stylu życia ,jak gdyby Boga nie było”. Chociaż proces ten nie jest wprost związany z instytucją Unii Europejskiej, łączy się ściśle z lansowanym i promowanym często materialistycznym i zsekularyzowanym stylem życia. Potrzeba więc pogłębionej formacji chrześcijańskiej, która pozwolić wszystkim odnaleźć się w nowej rzeczywistości Unii Europejskiej. Kościół katolicki w Polsce pragnie budować wzajemne zaufanie pomiędzy ludźmi, burzyć mury uprzedzeń, wrogości, wyobcowania i nienawiści w sercach ludzkich, a także umacniać chrześcijańską nadzieję, która jest źródłem duchowej siły, bez której nie ma przyszłości.

TWORZYĆ WARUNKI ROZWOJU

Szeroko zakrojone reformy Unii Europejskiej i związane z nimi wysiłki dostosowania polskiej gospodarki do jej standardów, zwłaszcza w zakresie rolnictwa, będą wymagały niejednej ofiary i wyrzeczenia. Zwracamy się z serdecznym apelem do władz publicznych, aby tworzyły prawne i instytucjonalne warunki, w których obywatele Rzeczypospolitej, świadomi własnej podmiotowości, będą mogli realizować słuszne inicjatywy i aspiracje własnej przedsiębiorczości. Do wszystkich dotkniętych bolesnymi skutkami transformacji, szczególnie do rolników i bezrobotnych, kierujemy słowa zachęty, aby nie poddawali się zniechęceniu i na miarę możliwości podejmowali inicjatywy zmierzające do przezwyciężenia istniejących trudności. Nadrobienie braków materialnych i duchowych, gospodarczego zaniedbania minionych dziesięcioleci, a także doznanych zranień ze strony totalitaryzmów XX wieku, obaw i niepokojów rozpowszechnionych w naszym społeczeństwie, nie da się szybko przezwyciężyć. Kształtowanie pogłębionej świadomości jest bowiem długim oraz mozolnym procesem wewnętrz¬nym. Wyrażamy jednak przekonanie, że w ostatecznym wymiarze owoce tego procesu będą służyły dobru Polaków, czyli duchowemu i materialnemu rozwojowi naszej Ojczyzny. Oczekujemy od polityków, że zatroszczą się sumiennie o to, aby ciężary i korzyści podjętych reform były rozkładane proporcjonalnie, a zwłaszcza by nie dotykały najuboższych warstw społeczeństwa. Spodziewamy się również – wraz z Janem Pawłem II – że odpowiedzialni za Unię potrafią okazać zrozumienie dla poważnych trudności, jakie kraje, w których do niedawna obowiązywał inny system ekonomiczny, będą miały w początkowej fazie z dostosowaniem się do stawianych im warunków (por. Jan Paweł II do Komisji Episkopatów UE, jak wyżej).

Dla skutecznego przeciwstawienia się czekającym nas wyzwaniom potrzebne jest nie tylko wspólne działanie Kościoła, państwa, instytucji pozarządowych i organizmów Unii Europejskiej, ale także tworzenie wzajemnego zaufania i modlitwa. Kościół katolicki włącza się czynnie w odbudowywanie zaufania społecznego, atmosfery wzajemnej życzliwości i współpracy.

Podejmując duchowe dziedzictwo św. Wojciecha – Patrona jednego i niepodzielonego Kościoła Wschodu i Zachodu – wzywamy wszystkich wiernych do włączenia się w modlitwę do Jedynego Pana dziejów. Za przyczyną Matki Bożej i wstawiennictwem patronów Europy: świętych Benedykta, Cyryla i Metodego, Katarzyny ze Sieny, Brygidy Szwedzkiej oraz Edyty Stein (Siostry Benedykty od Krzyża), prosimy Pana naszego, Jezusa Chrystusa, aby „stary kontynent” pozostał nadal dynamiczny i młody duchem Jego Ewangelii, a także, aby stawał się coraz pełniej nie tylko wspólnotą gospodarczą i polityczną, ale nade wszystko prawdziwą wspólnotą ducha.

Podpisali Kardynałowie, Arcybiskupi i Biskupi zebrani na 316. Zebraniu Plenarnym Konferencji Episkopatu Polski, Warszawa, 21 marca 2002 r.

* (tytuł i śródtytuły pochodzą od redakcji „Gościa Niedzielnego”)

Po wyjeździe z Krakowa pielgrzymi zatrzymali się w słowackiej Nitrze, związanej z obecnością Cyryla i Metodego, gdzie w tamtejszej katedrze uczestniczyli we Mszy św. Po noclegu w okolicach Wiednia grupa udała się do Rawenny, słynącej z bizantyńskich mozaik zachowanych m.in. w bazylice San Vitale i w mauzoleum Galii Placydii.

W trzecim dniu pielgrzymki (1 maja) nastąpiło niezapomniane dla jej uczestników spotkanie z papieżem Janem Pawłem II. W Święto Józefa Rzemieślnika – patrona przedsiębiorców, wzięli udział w audiencji generalnej na placu św. Piotra, zajmując miejsca w sektorze specjalnym obok tronu papieskiego. Papież wymienił naszą grupę w swoim przemówieniu, skierowanym do ponad 10 tyś. Polaków przybyłych na środową audiencję. Po części oficjalnej O. Hejmo umożliwił nam krótkie spotkanie z Janem Pawłem II, którego p. Marek Świeży poinformował, że impulsem do powstania naszego duszpasterstwa było papieskie nauczanie, i poprosił o błogosławieństwo na dalsze jego funkcjonowanie.

Po południu grupa udała się na Monte Cassino, gdzie po zwiedzeniu klasztoru nastąpiło złożenie kwiatów i modlitwa na cmentarzu żołnierzy polskich. Wieczór spędzono w Rzymie, w Domu Generalnym Księży Sercanów. Tam pielgrzymi zostali zaproszeni na kolację i zwiedzili muzeum o. L. J. Dehona – założyciela Zgromadzenia Księży Najśw. Serca Jezusowego.

Drugi dzień pobytu w Wiecznym Mieście rozpoczęto od Mszy św. w kaplicy św. Józefa w bazylice św. Piotra i zwiedzania bazyliki. Następnie udano się do Muzeów Watykańskich oraz bazyliki Matki Bożej Większej i św. Pawła za Murami.

3 maja pielgrzymi uczestniczyli w porannej Mszy św. w kaplicy hotelowej, a następnie w dwóch 10-osobowych grupach zwiedzali wykopaliska pod bazyliką św. Piotra i modlili się przy grobie pierwszego papieża. Panoramę Rzymu podziwiali z kopuły bazyliki św. Piotra. Po południu była okazja do zobaczenia Forum Romanum, Koloseum i bazylika św. Jana na Lateranie. Piąty dzień zakończył się wyjazdem do Vitorchiano i noclegiem w tamtejszym domu pielgrzyma.

W szóstym dniu pielgrzymowania udano się do sławnej katedry w Orvieto, a następnie do Asyżu, gdzie po zwiedzeniu bazyliki św. Franciszka uczestniczono we Mszy św. Z miasta św. Franciszka pielgrzymi wyjechali po południu i rozpoczęli powrót do Polski. Pielgrzymkę zakończono w niedzielę Mszą św., odprawioną w Wyższym Seminarium Misyjnym Księży Sercanów w Stadnikach.