Od wielu lat Ksiądz Kardynał życzliwie wspiera Duszpasterstwo Przedsiębiorców i Pracodawców „Talent”. Jakie są tego motywy?

Pierwszy z nich stanowi wierność programowi społecznemu ks. Leona Dehona, założyciela Zgromadzenia Księży Sercanów. W jego ramach mieściła się też ważna sprawa duszpasterstwa przedsiębiorców. Wiadomo, iż był w nią bardzo zaangażowany, a ponadto że miał w tej mierze duże osiągnięcia. Tak więc spadkobiercy ks. Dehona nie mogą nie myśleć także i o tym odcinku pracy.

Motyw drugi związany jest z aktualną sytuacją Kościoła w ogóle, a Kościoła w Polsce w szczególności. Chodzi o to, że problem przedsiębiorców i pracodawców pojawił się w całej rozciągłości po okresie niszczenia wszystkiego, co prywatne, co mogło być inicjatywą własną. Ten czas minął, a Polacy weszli w tę smutną niszę, którą stworzył marksizm, i skorzystali z okazji, ażeby rozwinąć własne inicjatywy na polu ekonomicznym i gospodarczym.

Na te dwa aspekty nakłada się soborowa nauka o laikacie, a więc o zaangażowaniu świeckich we wszystkich dziedzinach życia, a może przede wszystkim na tym polu, które było tak bardzo zaniedbane – prywatnej inicjatywy, przedsiębiorczości i pełnienia roli pracodawców.

Duszpasterstwo powstało i funkcjonuje dzięki inicjatywie i zaangażowaniu osób świeckich, które z uwagą wsłuchiwały się w nauczanie Jana Pawła II. Czy można je traktować jako swoisty dowód na istnienie pokolenia JP2?

Zaangażowanie w duszpasterstwo przedsiębiorców, a więc ludzi, którzy sięgają po własne inicjatywy wszędzie, w tym i w Kościele, mieści się doskonale w roli laikatu. Można powiedzieć, że to jest wyjątkowa okazja, ażeby laikat powiedział o sobie coś więcej, żeby wykazał się. W tym sensie, oczywiście z pewnym marginesem, można mówić o tym, że duszpasterstwo przedsiębiorców i pracodawców powstałe w tym czasie i z inspiracji katolickiej nauki o laikacie, której Ojciec Święty był wielkim zwolennikiem, tworzy w swoim zakresie nowy, prawdziwy kształt pokolenia Jana Pawła II.

Współczesny Kościół naucza o wielkiej roli laikatu. Jakie zadania stoją przed świeckimi zaangażowanymi w Duszpasterstwo „Talent”? Czy mają być tylko lepszymi przedsiębiorcami?

Przedsiębiorcy inspirowani przez katolicyzm to mają być na pewno lepsi przedsiębiorcy i przedsiębiorcy uczciwi. Ale równocześnie to mają być przedsiębiorcy dający przykład i pociągający innych do tego, ażeby taki program chrześcijańskiej nauki społecznej realizować. Kto wie, czy po tych pierwszych krokach, które zrobiliście – a uczyniliście już dość sporo – nie nadszedł moment zabiegania o to, by w przedsiębiorstwach katolicką naukę społeczną propagować i jak najbardziej ją rozszerzać. Czy to jest łatwe? Na pewno nie. Niemniej w harmonogramie duszpasterstwa przedsiębiorców tę funkcję można już, a nawet trzeba, umieścić.

Przed 50 laty, na prośbę bp. Karola Wojtyły, podjął się Ksiądz Kardynał stworzenia duszpasterstwa lekarzy. Wówczas były to działania pionierskie. Czy można wskazać jakieś analogie pomiędzy tamtym przedsięwzięciem a współczesną próbą dotarcia do środowiska przedsiębiorców z przesłaniem Ewangelii?

Na pewno można. Nasuwają mi się zwłaszcza dwa aspekty. Duszpasterstwo służby zdrowia było duszpasterstwem podziemnym, duszpasterstwem śledzonym i prześladowanym. Duszpasterstwo przedsiębiorców byłoby w czasach marksistowskich również nie do pomyślenia. W tym widzę pierwszą analogię. Czy jest jeszcze inna? Tak, tamto duszpasterstwo było przedsięwzięciem pionierskim. To samo można również powiedzieć o duszpasterstwie przedsiębiorców. To, co robicie w tej chwili, to są działania pionierskie, to jest początek czegoś, co się powinno rozrosnąć. Z tego względu wydaje mi się, że analogie, o które tutaj pytano, na pewno istnieją i nawet są dość sobie bliskie.

Jakie są perspektywy rozwoju duszpasterstwa i jego zadania na przyszłość?

Perspektywy widzę ogromne ze względu na to, że pole przedsiębiorczości rozrasta się i nie może zarosnąć chwastami duszpasterskimi. Nim trzeba się zająć. Ono rozciąga się szeroko poza to, co robicie. Dlatego też waszym celem i waszą ambicją może i powinna być dynamizacja tego odcinka duszpasterstwa. W jaki sposób powinna się ona dokonywać? Moim zdaniem trzeba coraz wyraźniej pokazać ludziom, którzy tego nie wiedzą i nie rozumieją, wielkość i piękno katolickiego podejścia do sprawy przedsiębiorczości. Innymi słowy, dobra propaganda, ale nie prymitywna. I to musi być wpisane w wasz program. Bo jeżeli zamkniecie się w ciasnym kręgu, to on wam się prędzej czy później wykruszy. A jeżeli to będzie zjawisko, jeżeli to będzie wielkie przedsięwzięcie, to ma większe szanse przetrwać.

Dziękuję za rozmowę.

„Noli esse incredulus, sed fidelis” – „Nie bądź niedowiarkiem lecz wierzącym” (J 20.27). (…) odczytujemy te słowa wypowiedziane przez Zmartwychwstałego do apostoła Tomasza. Słowa te są niejako programem Chrystusa w stosunku do człowieka.

Oto program wiary: „Błogosławieni, którzy nie widzieli, a uwierzyli” (J 20,29).

Wiadomo, dlaczego Tomasz opierał się. Dlaczego nie chciał przyjąć prawdy o zmartwychwstaniu. Nie różnił się w tym od reszty apostołów. Oni mieli podobne trudności. Tak bardzo fakt zmartwychwstania przerastał świadomość konieczności śmierci i nieodwracalnych jej konsekwencji. Tak bardzo był trudny do wyobrażenia. Człowiek raz umarłszy więcej nie żyje już wśród ludzi, nie znajduje swego miejsca wśród żyjących na ziemi.

Apostołowie przyjęli rzeczywistość zmartwychwstania opierając się na doświadczeniu Chrystusa Zmartwychwstałego. Ujrzeli Go o śmierci pośród żyjących na ziemi, w Jerozolimie, w Wieczerniku, nad jeziorem w Galilei. I musieli dojść do tego wniosku, że „Chrystus powstawszy z martwych już więcej nie umiera…”, że „śmierć nad Nim nie ma już władzy” (Rz 6,9), że On stał się Panem śmierci.

Tomasz nie był z nimi, gdy po raz pierwszy przyszedł do Wieczernika Chrystus. Stąd jego opór. Jego „niedowiarstwo”. Żądał dowodu. Takiego samego, jaki oni już otrzymali. Nie wystarczyły Tomaszowi ich słowa, ich informacja. Chciał się osobiście przekonać. I otrzymał, czego żądał. Jego „niedowiarstwo” stał się niejako dodatkowym dowodem.

Zwracano na to nieraz uwagę. Właśnie przez to, że się opierał wieści o zmartwychwstaniu, przyczynił się pośrednio do tego, że wieść ta nabrała jeszcze większej pewności. Tomasz „niedowierzający” stał się jakby szczególnym rzecznikiem pewności zmartwychwstania. Jak stwierdza św. Grzegorz Wielki: „więcej bowiem niewiara Tomasza do wiary nam pomogła, niż wiara innych uczniów. Gdy bowiem ten przez dotknięcie wiarę odzyskał, nasz duch, wyzbywszy się wszelkich wątpliwości, umocnił się w wierze. (…) I tak uczeń, który wątpił i dotykał stał się świadkiem rzeczywistego zmartwychwstania”.

(…)

Chrystus mówi do Tomasza: „Noli esse incredulus, sed fidelis” – „Nie bądź niedowiarkiem lecz wierzącym”.

Wiara jest – i nie przestaje być nigdy – programem Chrystusa w stosunku do człowieka.

„Błogosławieni, którzy nie widzieli (tak jak Tomasz), a uwierzyli”.

Wiara jest celem Zmartwychwstania. Jest jego owocem.

22 kwietnia 1979 roku

Do 29 czerwca br. przeżywamy w Kościele katolickim Rok św. Pawła, Apostoła Narodów, który poświęcił życie, aby dobra nowina o zbawieniu dotarła do wszystkich ludzi. Wspominając dokonania tego człowieka, mamy też szansę przyjrzeć się jego współpracownikom w dziele ewangelizacji, wśród których byli i przedsiębiorcami. Ich przykład stanowi zaproszenie dla współczesnych chrześcijańskich przedsiębiorców do aktywnego dawania świadectwa o własnej wierze.

Święty Paweł stał się Apostołem po tym, jak w dramatycznych okolicznościach swojego życia spotkał Chrystusa i nawrócił się. Zmienił swoje dotychczasowe postępowanie i z prześladowcy uczniów Jezusa stał się najgorliwszym głosicielem dobrej nowiny o zbawieniu wśród pogan. Mocny zjednoczeniem z Chrystusem oraz przekonany, że świat pogański potrzebuje zbawienia, wyszedł do ludzi, by dzielić się tym, co przeżył, poznał i zrozumiał.

Pewnym ułatwieniem w działalności ewangelizacyjnej wśród pogan było życiowe doświadczenia Pawła. Dzięki temu, że pochodził z Tarsu, miasta handlowego i otwartego na świat dzięki połączeniu z morzem, oraz że wychował się w środowisku wielonarodowym i wielokulturowym, nie bał się ówczesnego świata i pojmował rządzące nim mechanizmy. Rozumiał ludzi handlujących różnymi towarami oraz rzemieślników, gdyż tym zajmowali się mieszkańcy Tarsu. Co więcej, sam był rzemieślnikiem, a mianowicie wytwórcą namiotów z płótna lub skór. Wiedzę o realiach życia mógł więc wykorzystywać w swojej działalności misyjnej i pisarskiej – na przykład gdy mówił o pracy rzemieślnika (por. Rz 9,21) czy haniebnym kupczeniu słowem Bożym (por. 2 Kor 2,17).

Znajomość środowiska ówczesnych przedsiębiorców okazała się bardzo przydatna podczas podróży misyjnych Pawła, gdy w odwiedzanych miastach brakowało mu oparcia i pomocy. Dzieje Apostolskie co najmniej trzykrotnie mówią, że kupcy lub rzemieślnicy wspierali go, udzielając mu gościny czy dając pracę. W trakcie drugiej podróży misyjnej, gdy przybył do Filippi w Macedonii, Paweł i jego towarzysze otrzymali gościnę od Lidii z Tiatyry, która handlowała tkaninami purpurowymi wyrabianymi w jej rodzinnym mieście (por. Dz 16,14-15). Z kolei w Tesalonice mógł zdobyć środki na utrzymanie dzięki zatrudnieniu go przez nawróconego Żyda Jazona (por. 1 Tes 2,9; Dz 17,4). Po przybyciu do Koryntu spotkał majętnych małżonków Akwilę i Pryscyllę, zajmujących się wytwarzaniem i handlem namiotami. Zrodziła się między nimi trwała przyjaźń, a nawet Paweł w ich domu zaczął wykonywać swój zawód wytwórcy namiotów (por. Dz 18,2-3). Co ciekawe, Akwila i Pryscylla nie tylko dali pracę Apostołowi, ale kierowani zapałem apostolskim udali się wraz z nim do Efezu, by tam pozostać i włączyć się w życie tamtejszej wspólnoty uczniów Chrystusa (por. Dz 18,18-19).

Dla całości obrazu trzeba dodać, że relacje św. Pawła z ludźmi biznesu nie zawsze były najlepsze. Co najmniej dwukrotnie jego działalność była oceniona jako zagrażająca zyskom i napotkała na zdecydowany sprzeciw. Najpierw Paweł przekonał się o tym w Filippi, gdzie uzdrowił niewolnicę opętaną przez ducha wieszczego. Wygłaszane przez nią przepowiednie przynosiły duże dochody jej panom. „Gdy panowie jej spostrzegli, że przepadła nadzieja ich zysków, pochwycili Pawła i Sylasa (…). Zbiegł się tłum przeciwko nim, a pretorzy kazali zedrzeć z nich szaty i siec ich rózgami” (Dz 16,19-22). Jeszcze gorsze konsekwencje spowodowała obawa o utratę zysków w Efezie, mieście oddającym cześć Artemidzie i jej posągowi. Przeciwko Apostołowi wystąpił tam złotnik Demetriusz, który dawał dużo zarobić rzemieślnikom przy wyrobie srebrnych miniaturek świątyni Artemidy. Podburzył ich przeciw Pawłowi i jego towarzyszom, doprowadzając do wielkich rozruchów w mieście (por. Dz 19,24-40).

Tak wyglądała sytuacja u zarania Kościoła. Po dwóch tysiącach lat nadal stoimy przed wezwaniem do głoszenia dobrej nowiny o zbawieniu. Ewangelia nie tylko nie dotarła jeszcze do większości ludzi na świecie, ale – co gorsza – nawet w krajach chrześcijańskich wiara jest zagrożona. Współczesne wyzwania stojące przed chrześcijanami syntetycznie przedstawił papież Benedykt XVI. W niedawno opublikowanym liście do biskupów w sprawie lefebrystów napisał: „(…) najważniejszym priorytetem jest uobecnianie Boga w świecie i otwieranie ludziom dostępu do Boga, którego oblicze rozpoznajemy w miłości, która daje się do końca (por. J 13,1) – w Jezusie Chrystusie ukrzyżowanym i zmartwychwstałym. Prawdziwym problemem w obecnej chwili dziejowej jest to, że Bóg znika z horyzontu ludzi oraz że wraz z gaśnięciem pochodzącego od Boga światła ludzkość traci orientację, a niszczące skutki tego procesu coraz bardziej stają się widoczne”.

W zadaniu uobecniania Boga w świecie oraz umożliwianiu ludziom dostępu do Niego wielką rolę mogą odegrać chrześcijańscy przedsiębiorcy, stając się naśladowcami swoich poprzedników, którzy wspierali św. Pawła w jego misji. Jako ludzie świeccy są powołani do przekształcania świata tak, aby człowiek był „twórcą, ośrodkiem i celem całego życia gospodarczo-społecznego” (Gaudium et spes, 63). Tworzenie przedsiębiorstw, w których szanowana jest godność człowieka, może się okazać jednym z bardzo ważnych sposobów świadczenia o Bogu i ukazywania Jego prawdziwego oblicza. Ten, kto spotka się u przedsiębiorcy z kompetencją, uczciwością oraz z autentycznym dążeniem do rozwiązywania problemów związanych z niewłaściwą organizacją pracy, przedmiotowym traktowaniem osób, odmawianiem im prawa do uczestnictwa, brakiem solidarności międzyludzkiej, z pewnością będzie pytał o motywy takiego postępowania. Jeśli będą one wypływały z żywej wiary przedsiębiorcy, staną się autentycznym i naprawdę przekonującym świadectwem danym Bogu.

Nie można jednak poprzestać na samej kompetencji i profesjonalizmie. Ewangelizacja polega przede wszystkim na bezpośrednim głoszeniu Chrystusa i potwierdzaniu własnymi czynami Jego nauki. Spotkania z pracownikami, kontrahentami czy chociażby przypadkowymi ludźmi podczas podróży służbowych to szanse na dzielenie się tym, czym człowiek żyje. Jeżeli żyje wiarą, jeżeli stanowi ona dla niego wartość, a jego zjednoczenie z Chrystusem jest żywe, to znajdzie sposób, by przekazać prawdę o Bogu, który jest miłością.

W dokumencie zwraca się uwagę, że obecny kryzys nie jest bezpośrednim skutkiem trudności finansowych, ale konsekwencją stanu środowiska naturalnego naszej planety, a przede wszystkim wynikiem istniejącej zapaści kulturowej i moralnej. Dla Kościoła jest to w pierwszym rzędzie wezwanie do okazania solidarności z poszkodowanymi w postaci podjęcia konkretnych działań na rzecz walki z bezrobociem, głodem i nędzą, przymusową migracją czy ogólnym spadkiem stopy życiowej. Z drugiej strony potrzebna jest także refleksja teoretyczna nad wypracowaniem nowego modelu rozwoju. Odnosi się to zwłaszcza do obszaru Ameryki Łacińskiej i Karaibów, gdzie kryzys zbiera szczególnie groźne żniwo, jako skutek gospodarki opartej na monopolach, a ukierunkowanej jedynie na szybki i jak największy zysk. Biskupi zwracają tu uwagę na negatywne skutki globalizacji, która okazała się niezdolna do zaspokajania obiektywnych potrzeb ludzi w duchu powszechnych wartości. Stąd potrzeba ułożenia na nowo porządku międzynarodowego w Ameryce Łacińskiej w sposób, który uwzględniałby zasady solidarności i racjonalności.

(Radio Watykańskie)

Działa ona od 60 lat. Odwołuje się do zasad nauki społecznej Kościoła i zachowuje niezależność od partii politycznych. Ojciec Święty przypomniał wkład wnoszony na tym polu przez Kościół, począwszy od encykliki „Rerum novarum”, przez którą w 1891 r. Leon XIII stanął w obronie godności pracowników. Nauka społeczna Kościoła zaowocowała licznymi inicjatywami, jak ośrodki studiów, stowarzyszenia robotnicze, spółdzielnie, związki zawodowe. Przyczyniło się to do poprawy sytuacji prawnej pracowników, płac i warunków pracy.

Benedykt XVI podkreślił, że Kościół docenia istotną rolę związków zawodowych. Przytoczył stwierdzenie Jana Pawła II z encykliki „Laborem exercens”, że są one „nieodzownym składnikiem życia społecznego, zwłaszcza w nowoczesnych społeczeństwach uprzemysłowionych”. Zwrócił też uwagę, że papieże XX wieku często wzywali do solidarności i odpowiedzialności.

„Wiemy, że dla pokonania przeżywanego obecnie kryzysu gospodarczego i społecznego potrzebny jest niezależny, odpowiedzialny wysiłek ze strony wszystkich – powiedział Papież. – Konieczne jest zatem przezwyciężanie partykularnych, grupowych interesów tak, byśmy zjednoczeni razem stawiali czoło trudnościom występującym we wszystkich kręgach społeczeństwa, a zwłaszcza w świecie pracy. Tę pilną potrzebę odczuwa się dziś bardziej niż kiedykolwiek. Trudności dręczące świat pracy skłaniają do rzeczywistego, ściślejszego porozumienia między wielu różnorodnymi grupami, z jakich składa się społeczeństwo. Wezwania do współpracy znajdujemy też w Biblii. Należy więc życzyć, aby z obecnego kryzysu światowego wynikła wspólna wola stworzenia nowej kultury solidarności i odpowiedzialnego współuczestnictwa. Są to niezbędne warunki, by wspólnie budować przyszłość naszego globu”.

(Radio Watykańskie)

* * *

Swe nauczanie i doświadczenie Kościół oferuje tym wszystkim, którzy chcą służyć sprawie człowieka, pracy i postępu, sprawiedliwości społecznej i pokoju. Benedykt XVI przypomniał o tym w czasie audiencji dla kierownictwa włoskiej centrali związkowej CISL, czerpiącej od swoich narodzin 60 lat temu inspirację z katolickiej nauki społecznej.

Wyraził nadzieję, że z obecnego kryzysu światowego narodzi się „wspólna wola doprowadzenia do narodzin nowej kultury solidarności i odpowiedzialnego uczestnictwa, które są nieodzownym warunkiem wspólnej budowy przyszłości naszej planety”.

Papież przypomniał zainteresowanie swoich poprzedników tą tematyką i cytował dwie encykliki społeczne Jana Pawła II: Laborem exercens i Centesimus annus. W tej pierwszej, zauważył Benedykt XVI, „podkreślał, że Kościół nigdy nie przestawał widzieć problemów pracy w kontekście kwestii społecznej, która stopniowo zaczęła nabierać wymiarów światowych. Owszem, pracę – stwierdzał z naciskiem – należy widzieć jako «zasadniczy klucz» do całej kwestii społecznej, ponieważ uwarunkowuje nie tylko postęp gospodarczy, ale także kulturowy i moralny osób, rodzin, wspólnot i całej ludzkości. W tym samym ważnym dokumencie ukazane zostały rola i strategiczne znaczenie związków zawodowych, określonych jako «nieodzowny składnik życia społecznego, zwłaszcza w nowoczesnych społeczeństwach uprzemysłowionych»”.

Ojciec Święty zauważył, że jeszcze jeden element „często powraca w nauczaniu papieży XX wieku, a jest nim wezwanie do solidarności i odpowiedzialności. Wiemy, że do przezwyciężenia gospodarczego i społecznego kryzysu, jakie przeżywamy, potrzebny jest swobodny i odpowiedzialny wysiłek wszystkich; innymi słowy niezbędne jest przezwyciężenie interesów partykularnych i branżowych, ażeby razem i w jedności móc podjąć trudności, jakie dotykają każdego środowiska społecznego, w szczególny sposób świata pracy. Jak nigdy odczuwa się dziś tego potrzebę, trudności, które dręczą świat pracy popychają do faktycznej i ściślejszej współpracy między licznymi i rozmaitymi komponentami społeczeństwa”.

Wzywając swych słuchaczy do dalszego entuzjazmu w działalności związkowej papież stwierdził, że „świat potrzebuje osób, które bezinteresownie poświęciłyby się sprawie pracy przy pełnym poszanowaniu godności człowieka i dobra wspólnego. Kościół, który ceni fundamentalną rolę związków zawodowych, stoi u waszego boku tak dziś, jak i wczoraj, gotów pomóc wam, abyście mogli jak najlepiej wypełniać swoje zadania w społeczeństwie” – zapewnił Benedykt XVI.

(KAI)